Đọc văn bản dưới đây và trả lời các câu hỏi:
MUỘN
(Nguyễn Bích Lan)
Mẹ gọi điện cho đi, hắt vào máy điện thoại những tiếng gắt gỏng:
- Để bà ở bên ấy thêm một tuần nữa thì đã sao? Rồi thì tôi trông bà bù hai tuần. Liền hai tuần được chưa? Tôi có việc nếu không tôi chẳng phải tốn hơi nhờ dì.
Dì chắc chắn có gắt gỏng lại. Tính dì nóng này hơn mẹ nhiều. Từ trước đến nay dì chưa thua mẹ miếng nào.
Kể từ khi bà bước sang tuổi 90, không tự chăm sóc bản thân được nữa, dì và mẹ thỏa thuận với nhau mỗi người trông nom bà một tuần. Cũng kể từ đó bà như quả bóng bị đá từ đầu sân này sang đầu sân kia và ngược lại. [ ... ]
Một tuần trôi qua. Việc bận của mẹ là việc đi chùa theo kiểu đi "tua". Đi mười bảy chùa trong một tuần. Ăn chay toàn diện. Thành tâm cúng lễ. Tối chủ nhật mẹ mới về nhà. Không ăn uống, chỉ tắm rửa qua quýt rồi mẹ lăn ra ngủ. [ ... ]
Ngày thứ hai của tuần tiếp theo bắt đầu. Ngày thứ hai bắt đầu phiên mẹ trông bà, và mẹ sẽ trông bà hai tuần liền để bù cho cả tuần trước mẹ đi chùa. Đến tận tối vẫn chưa thấy dì đưa bà sang nhà. Mẹ vẫn tức dì, không gọi điện sang nhà dì hỏi tại sao lại như vậy. Cũng có khi mẹ nghĩ cứ để dì trông bà được bao lâu thì trông, khi nào dì đưa bà sang thì khi ấy đến lượt mẹ.
Một tháng rưỡi trôi qua. Bà chưa được đưa sang nhà mẹ. Mẹ và dì vẫn giận nhau, không ai gọi điện cho ai. Thế rồi một hôm trước cổng nhà mẹ xuất hiện cậu con cả của dì. Cậu ta sinh sống ở nước ngoài, lần này đưa vợ chưa cưới về ra mắt gia đình.
- Chào bác, cháu đưa một nửa của cháu sang chào bà và hai bác đây ạ! Cậu ta vừa cười vừa nói với mẹ trong lúc mẹ mờ cổng.
Mẹ gật đầu chào, hơi hé miệng cười lấy lệ. [ ... ]
- Bà ở trên gác ạ? Không phải gọi bà xuống đâu ạ. Chúng cháu lên chào bà. Cậu ta nói, cầm tay vợ chưa cưới kéo lên cầu thang.
Mẹ đứng khựng lại như người bị sét đánh:
- Bà vẫn ở bên ấy mà? Bên nhà cháu chứ đâu.
- Hì hì, bác cứ đùa!
Mẹ đứng ở chân cầu thang, nhìn quanh ngơ ngác như người mất trí.
Thể rồi bốn cái máy di động cùng hoạt động một lúc. Tiếng bấm máy tít tít. Mẹ kêu trời bằng giọng thất thanh. Cậu con cả nhà dì dắt bạn gái lao ra cổng. Chuông điện thoại reo. Tiếng dì kêu khóc ở đầu dây bên kia nghe váng cả óc. Dì kêu:
- Ôi giời ơi là giời. Mẹ tôi đi đầu hả giời? Sáng thứ hai đó, mẹ xách túi quần áo đi ra ngõ, bảo "Mẹ về bên kia đây. Chị cả mày đón mẹ ở ngoài ngõ kia rồi." Tôi đang bận trông chảo cá rán, chẳng ngó ra được. Cứ ngỡ mẹ được đón sang bên ấy rồi. Ai ngờ! Ôi mẹ ơi, giờ này mẹ ở đâu, mẹ ơi!
Suốt nửa năm trời người của hai nhà chúng tôi đi tìm bà khắp nơi. Chúng tôi đăng tin tìm bà trên nhiều tờ báo giấy, báo điện tử, đăng tin cả trên truyền hình. Chẳng ai biết bà đang ở đâu ...
Cách đây hai tuần, bỗng nhiên có một người đàn ông tìm đến nhà tôi gặp mẹ. Ông ấy đưa cho mẹ xem một tờ báo có đăng tin bà tôi mất tích. Rồi ông ấy lấy từ trong chiếc ba lô đã cũ ra một chiếc túi vải. Mẹ tôi trông thấy chiếc túi vải, bật khóc nức nở. Chiếc túi vải đó là túi đựng quần áo của bà.
Chính tay người đàn ông đó đã đặt bà vào chiếc quan tài mà ông tự bỏ tiền ra mua sau khi phát hiện bà tôi nằm còng queo trước cổng nhà ông, không động cựa và không còn thở.
Chiều muộn hóm đó, tại một nghĩa trang cách nhà chúng tôi gần 60km, mẹ tôi và dì, hai đứa con gái của bà tôi, khóc ngất trước nấm mộ phủ đầy có xanh rì. Một người đi xe máy trên đường, dừng lại bên rìa nghĩa trang nhìn cảnh dì và mẹ tôi khóc vật vã, bùi ngùi nói: "Thương quá! Mộ mẹ cỏ đã xanh nhường kia mà các con vẫn khóc ngất. Thương quá!"
(In trong tập truyện Những ngọn lửa - Nxb Phụ nữ Việt Nam, 2025, tr.27-32)
Nêu đề tài của truyện ngắn trên.
Nêu đề tài của truyện ngắn trên.
Xác định nội dung chính của truyện (nhân vật, sự việc trung tâm).
Khái quát thành vấn đề lớn mà văn bản phản ánh (đề tài).
Đề tài: Tình cảm gia đình và trách nhiệm của con cái đối với cha mẹ già.
Giải thích:
Truyện xoay quanh việc hai người con thay nhau chăm sóc mẹ nhưng lại thờ ơ, dẫn đến bi kịch đau lòng.
- Đề tài là lĩnh vực đời sống được nhà văn nhận thức, lựa chọn, khái quát, bình giá và thể hiện trong văn bản. Việc lựa chọn đề tài bước đầu bộc lộ khuynh hướng và ý đồ sáng tác của tác giả.
- Cách xác định đề tài: Căn cứ vào nội dung văn bản để xác định văn bản đang đề cập tới khía cạnh, vấn đề nào của đời sống.
Vì có “việc bận” nên mẹ phải nhờ dì trông bà thêm một tuần. Những “việc bận” của mẹ là gì? Qua đó, em có cảm nhận gì về nhân vật?
Vì có “việc bận” nên mẹ phải nhờ dì trông bà thêm một tuần. Những “việc bận” của mẹ là gì? Qua đó, em có cảm nhận gì về nhân vật?
Tìm chi tiết trực tiếp nói về “việc bận” của mẹ trong văn bản.
Từ hành động đó, nhận xét tính cách và thái độ của nhân vật.
“Việc bận” của mẹ là đi chùa theo kiểu “tua”: đi nhiều chùa, ăn chay, cúng lễ suốt tuần.
Giải thích:
“Việc bận” của mẹ thực chất là đi chùa liên tục, ăn chay, cúng lễ chứ không phải việc cấp thiết. Điều này cho thấy mẹ chú trọng hình thức tín ngưỡng nhưng lại thờ ơ với việc chăm sóc mẹ già, thể hiện sự vô tâm và thiếu trách nhiệm trong tình cảm gia đình.
Tính cách nhân vật là những đặc điểm riêng tương đối ổn định của nhân vật, được bộc lộ qua mọi hành động, cách ứng xử, cảm xúc, suy nghĩ,… Tính cách nhân vật còn được thể hiện qua các mối quan hệ, qua lời kể và suy nghĩ của nhân vật khác.
Link tham khảo: Nhân vật và tính cách nhân vật trong truyện
Xác định và phân tích tác dụng của biện pháp so sánh được sử dụng trong câu văn: “Cũng kể từ đó bà như quả bóng bị đá từ đầu sân này sang đầu sân kia và ngược lại.”
Xác định và phân tích tác dụng của biện pháp so sánh được sử dụng trong câu văn: “Cũng kể từ đó bà như quả bóng bị đá từ đầu sân này sang đầu sân kia và ngược lại.”
Xác định vế so sánh (A như B) trong câu văn.
Phân tích ý nghĩa hình ảnh so sánh và tác dụng trong việc thể hiện nội dung, cảm xúc.
- Biện pháp so sánh: “bà như quả bóng bị đá từ đầu sân này sang đầu sân kia”.
- Tác dụng: làm nổi bật sự tội nghiệp của bà khi bị đối xử qua lại, đồng thời phê phán sự vô tâm, thiếu tình người của các con.
Giải thích:
Hình ảnh so sánh “bà như quả bóng bị đá…” khiến người đọc hình dung rõ cảnh bà bị chuyển qua lại giữa hai người con một cách thụ động.
- So sánh là đối chiếu sự vật, sự việc này với sự vật, sự việc khác có nét tương đồng.
- Cấu trúc hoàn chỉnh phép so sánh: SV1 + PHƯƠNG DIỆN SO SÁNH + TỪ NGỮ SO SÁNH + SV2
- Dấu hiệu nhận biết các kiểu so sánh:
+ So sánh ngang bằng: như, là, bằng, tựa,...
+ So sánh không ngang bằng: chưa bằng, chẳng bằng, hơn, kém,…
Khi phân tích tác dụng của biện pháp tu từ so sánh trong một ngữ liệu đã cho, ta cần chỉ ra ít nhất 2 tác dụng dựa vào gợi ý sau:
+ Tác dụng nghệ thuật: giúp cho câu thơ trở nên sinh động, hấp dẫn, tăng sức gợi hình gợi cảm,...
+ Tác dụng nội dung: Nhấn mạnh/ Làm nổi bật đối tượng hoặc đặc điểm nào của đối tượng?
+ Tác dụng biểu cảm: Tác giả bày tỏ thái độ, tình cảm, cảm xúc gì về đối tượng? Tác giả khơi gợi cho người đọc cảm xúc gì?
Một số link tham khảo:
Nêu ý nghĩa của chi tiết kết thúc câu chuyện:
Một người đi xe máy trên đường, dừng lại bên rìa nghĩa trang nhìn cảnh dì và mẹ tôi khóc vật vã, bùi ngùi nói: “Thương quá! Mồ mẹ cỏ đã xanh nhường kia mà các con vẫn khóc ngất. Thương quá!”
Nêu ý nghĩa của chi tiết kết thúc câu chuyện:
Một người đi xe máy trên đường, dừng lại bên rìa nghĩa trang nhìn cảnh dì và mẹ tôi khóc vật vã, bùi ngùi nói: “Thương quá! Mồ mẹ cỏ đã xanh nhường kia mà các con vẫn khóc ngất. Thương quá!”
Chú ý chi tiết kết thúc và lời nói của nhân vật/ người ngoài.
Liên hệ toàn bộ câu chuyện để rút ra ý nghĩa, thông điệp mà chi tiết nhấn mạnh.
Chi tiết kết thúc thể hiện sự xót xa, day dứt muộn màng của hai người con.
Giải thích:
Lời người ngoài tạo sự đối lập: khi mẹ còn sống thì thờ ơ, khi mất rồi mới khóc thương, qua đó nhấn mạnh sự ân hận không thể cứu vãn.
- Truyện ngắn là tác phẩm văn xuôi cỡ nhỏ, ít nhân vật, ít sự kiện phức tạp; cốt truyện thường không chia thành nhiều tuyến; chi tiết cô đúc; lời văn mang nhiều ẩn ý;…
- Truyện ngắn thường phản ánh một “khoảnh khắc”, một tình huống độc đáo, một sự kiện gây ấn tượng mạnh, có ý nghĩa nhất trong cuộc đời nhân vật.
- Kết cấu truyện ngắn không chia thành nhiều tuyến nhân vật.
- Sử dụng chi tiết cô đúc và lối hành văn mang nhiều ẩn ý
- Có truyện ngắn khai thác cốt truyện kì lạ, lại có truyện ngắn viết về câu chuyện giản dị, đời thường; có truyện ngắn giàu tính triết lí, trào phúng, châm biếm, hài hước, lại có truyện ngắn rất giàu chất thơ…
Link tham khảo:
Từ câu chuyện, em rút ra cho mình những bài học cuộc sống ý nghĩa nào?
Từ câu chuyện, em rút ra cho mình những bài học cuộc sống ý nghĩa nào?
Khái quát nội dung và bài học từ câu chuyện.
Liên hệ thực tế để rút ra thông điệp, bài học cho bản thân.
Bài học: Cần yêu thương, chăm sóc cha mẹ khi còn sống, không vô tâm hay đùn đẩy trách nhiệm.
Giải thích:
Truyện nhắc nhở con người sống hiếu thảo, quan tâm thật lòng, tránh để xảy ra những hối hận muộn màng như trong câu chuyện.
Thông điệp (của văn bản) là ý tưởng quan trọng nhất, là bài học, cách ứng xử mà tác giả muốn gửi đến người đọc.
Link tham khảo: Thông điệp là gì?
Danh sách bình luận