Đề bài

Đọc văn bản dưới đây và trả lời các câu hỏi:

THÁNG BA - RÉT NÀNG BÂN - VŨ BẰNG

    ...nhưng đến tháng ba thì trời đất quả là kỳ ảo. Bảo rằng tháng ấy còn rét, không đúng, mà bảo hết rét rồi cũng không đúng nữa.
Trời trong như ngọc, đất sạch như lau. Ngủ dậy lúc còn tối trời, anh ngồi uống nước trà đợi trời sáng thì uống chưa xong ấm nước, anh bỗng thấy có những đám mây hồng từ phía đông kéo tới giữa một nền trời xanh ngăn ngắt một mầu. Ở đằng sau nhà, chim hót ríu ran, đánh thức những người còn đang thiêm thiếp. Anh mở cửa nhìn ra ngoài thì lá cây sạch bong ra, lóng lánh như ở trong một phim ảnh mầu tuyệt đẹp: sương móc ban đêm rửa hoa lá cỏ cây, rửa cả cát bụi trên các nẻo đường thành phố.

Giẫm một đôi giầy lên trên đất mịn màng, anh cảm thấy cái mát mẻ của đất, của sương vương trên cỏ thấm vào lòng anh y như thể anh đi chân không vậy. Chim vẫn hót ríu ran. Anh nhìn lên trời thì từ những đám mây hồng tỏa ra một thứ ánh sáng trắng như sữa, nhẹ như bông, tràn lan trong không khí và úp chụp lấy các lùm cây nội cỏ. Anh tự nhủ: “hôm nay chắc nắng to”.  Anh sửa soạn một bộ quần áo mỏng để mặc cho nhẹ nhõm và dễ chịu

 Thì quả nhiên, đến buổi trưa nắng thực, nhưng đi lên lầu ngủ vừa dậy, anh cảm thấy có một cái gì rất lạ xảy ra. Anh nhắm mắt lại, nằm lặng yên nghe ngóng, để xem cái tiếng reo ở ngoài vườn vọng lại là tiếng gì mà đến bất thình lình và xôn xao như vậy. Thì ra đó là tiếng reo của gió, của mây, của cây, của lá: chính trong khi ta đương mộng về tây phàn với mấy cô nàng sơn cước, trời đã chuyển bất ngờ, đương nắng thành râm, và chỉ trong khoảnh khắc, rét của cuối chạp, đầu xuân đã trở về trên cánh gió, giữa một khoảng trời tháng ba nắng ấm

 Cái tháng ba ở Bắc có những ngày huyền ảo như thế đấy. Nếu là người thích ví von, anh có thể ví tháng ấy với một cô gái có sắc đẹp nghiêng thành nghiêng nước.

Đẹp đến nghiêng nước nghiêng thành thì có quyền làm nũng như dương quý phi làm nũng vua ðường minh hoàng: không đau răng cũng nhăn mặt cho thêm xinh, mà ví có đau răng thực thì phải ăn trái lệ chi mà quân sĩ phải rong ngựa đi năm sáu ngày trời mới mong kiếm được. Yêu quý phi quá, thì quý phi càng làm nũng, mà ðường minh hoàng lại càng sủng ái quý phi hơn. Thì người Bắc đối với tháng ba cũng vậy: yêu cái nắng ấm của tháng ba nhưng cũng yêu cái rét đột ngột của tháng ba, mà nếu ví dụ trong tháng ấy có ngày nào nắng chói chan làm cho “chó già le lưỡi"” thì cũng cứ yêu luôn, yêu không kì quản. Người đẹp mà làm nũng thì lại càng đẹp hơn.

          Tôi yêu tháng ba đất Bắc một phần vì thế và tôi không muốn tin rằng cái rét tháng ba có thể làm cho “bà già chết cóng”. Tôi chỉ thích nghĩ rằng cái rét đôi khi bất ưng trở về với tháng ba là một cái rét thơ mộng, cái rét của một trời đầy hương và ngát hoa, trong đó có những chàng trai mặc quần đỏ ngồi bên án sách ngâm thơ

                                 (Thương nhớ mười hai, NXB văn học, Hà Nội, 2008, tr. 56-58)

Câu 1

Xác định thể loại của đoạn trích.

Phương pháp giải

Dựa vào đặc trưng thể loại: văn xuôi giàu cảm xúc, ghi chép cảm nhận cá nhân, không theo cốt truyện chặt chẽ.

Lời giải của GV Loigiaihay.com

Thể loại tuỳ bút

Giải thích:

Đoạn trích thiên về bộc lộ cảm xúc, quan sát tinh tế thiên nhiên, không có cốt truyện rõ => đặc trưng tùy bút.

Mở rộng

- Tuỳ bút là văn xuôi trữ tình – một loại tác phẩm tự sự phi hư cấu

- Là tiểu loại kí có tính tự do cao, bố cục linh hoạt, thường nghiêng hẳn về tính trữ tình với điểm tựa là cái tôi của tác giả.

- Người viết sẽ tuỳ cảnh, tuỳ việc, tuỳ theo cảm hứng mà trình bày, nhận xét, đánh giá, suy tưởng,…

- Nếu có miêu tả, kể chuyện thì đó cũng là cái cớ để giãi bày cảm xúc, suy tư trữ tình => mang đậm màu sắc cá nhân của người viết

- Ngôn ngữ giàu chất thơ

Link tham khảo: Tuỳ bút là gì? Một số yếu tố của tuỳ bút

---

Xem thêm các câu hỏi cùng đoạn

Câu 2

Nêu cảm hứng chủ đạo của đoạn trích

Phương pháp giải

Xác định cảm xúc xuyên suốt qua các chi tiết miêu tả thiên nhiên và lời bộc bạch của tác giả.

Lời giải của GV Loigiaihay.com

Cảm hứng chủ đạo của đoạn trích là tình yêu và sự rung cảm sâu sắc trước vẻ đẹp độc đáo, kỳ diệu của thiên nhiên tháng Ba ở miền Bắc, đặc biệt là sự giao thoa thú vị giữa cái rét còn sót lại và hơi thở của mùa xuân. Đồng thời, đoạn trích còn thể hiện nỗi nhớ thương, gắn bó tha thiết của tác giả với Hà Nội và những vẻ đẹp đặc trưng của mảnh đất này.

Giải thích:

Tác giả thể hiện tình yêu tha thiết với tháng Ba miền Bắc, say mê vẻ đẹp “kỳ ảo” của thời tiết => đồng thời bộc lộ sự gắn bó, nhớ thương quê hương.

Mở rộng

- Cảm hứng chủ đạo là tình cảm, thái độ được thể hiện xuyên suốt tác phẩm đối với những vấn đề cuộc sống được nêu ra

- Cách xác định cảm hứng chủ đạo:

+ Thường được thể hiện qua các hình ảnh, từ ngữ và cảm xúc trong tác phẩm

+ Thường gắn liền với một tư tưởng hoặc thông điệp cụ thể mà tác giả muốn truyền tải.

Link tham khảo:

Cảm hứng chủ đạo trong tác phẩm và cách xác định

Cảm hứng chủ đạo trong thơ

---

Câu 3

Nhận xét cái tôi của tác giả

Phương pháp giải

Nhận xét cái tôi qua cách cảm nhận, giọng điệu và liên tưởng của tác giả.

Lời giải của GV Loigiaihay.com

Cái tôi của tác giả là một cái tôi trữ tình, nhạy cảm và tinh tế, hóm hỉnh

- Trữ tình: tác giả trực tiếp bày tỏ những cảm xúc, rung động của mình trước vẻ đẹp của thiên nhiên

- Nhạy cảm: Tác giả có khả năng quan sát và cảm nhận những biến đổi nhỏ nhất của thiên nhiên

- Tinh tế: sử dụng ngôn ngữ giàu hình ảnh, so sánh độc đáo

- Hóm hỉnh: ví tháng Ba với “một cô gái sắc đẹp nghiêng nước nghiêng thành” và liên tưởng đến sự “làm nũng” đáng yêu của thời tiết.

Giải thích:

Cái tôi hiện lên giàu cảm xúc, tinh tế trong quan sát, hóm hỉnh trong liên tưởng (ví tháng Ba như cô gái đẹp) => tạo nên nét duyên riêng cho tùy bút.

Mở rộng

- Tuỳ bút là văn xuôi trữ tình – một loại tác phẩm tự sự phi hư cấu

- Là tiểu loại kí có tính tự do cao, bố cục linh hoạt, thường nghiêng hẳn về tính trữ tình với điểm tựa là cái tôi của tác giả.

- Người viết sẽ tuỳ cảnh, tuỳ việc, tuỳ theo cảm hứng mà trình bày, nhận xét, đánh giá, suy tưởng,…

- Nếu có miêu tả, kể chuyện thì đó cũng là cái cớ để giãi bày cảm xúc, suy tư trữ tình => mang đậm màu sắc cá nhân của người viết

- Ngôn ngữ giàu chất thơ

Link tham khảo: Tuỳ bút là gì? Một số yếu tố của tuỳ bút

---

Câu 4

Nhận xét về cách sử dụng ngôn ngữ trong đoạn trích

Phương pháp giải

Phân tích từ ngữ, hình ảnh và biện pháp tu từ để nhận xét cách dùng ngôn ngữ.

Lời giải của GV Loigiaihay.com

Cách sử dụng ngôn ngữ trong đoạn trích rất tinh tế, giàu hình ảnh và biểu cảm.

- Từ ngữ chọn lọc: sử dụng những từ ngữ gợi hình, gợi cảm, có khả năng tái hiện sinh động vẻ đẹp của thiên nhiên ("trong như ngọc," "sạch như lau," "lóng lánh," "mịn màng," "trắng như sữa," "nhẹ như bông").

- Sử dụng nhiều biện pháp tu từ: so sánh ("như ngọc," "như lau," "như ở trong một phim ảnh màu tuyệt đẹp," "như sữa," "nhẹ như bông," tháng Ba như "cô gái có sắc đẹp nghiêng nước nghiêng thành"), nhân hóa ("chim hót ríu ran," "gió," "mây," "cây," "lá" "reo") được sử dụng hiệu quả, làm cho cảnh vật trở nên sống động và có hồn.

- Giọng văn nhẹ nhàng, uyển chuyển: nhịp điệu êm ái, tự nhiên, như một lời tâm tình, thủ thỉ của tác giả với người đọc, tạo sự gần gũi và dễ đồng cảm.

- Tính biểu cảm cao: Ngôn ngữ không chỉ miêu tả mà còn trực tiếp thể hiện cảm xúc, thái độ yêu mến, trân trọng của tác giả đối với tháng Ba.

Giải thích:

Ngôn ngữ giàu hình ảnh (“trong như ngọc”, “nhẹ như bông”), nhiều so sánh, nhân hóa => giúp cảnh vật sinh động, đồng thời thể hiện rõ cảm xúc yêu mến của tác giả.

Mở rộng

- Tuỳ bút là văn xuôi trữ tình – một loại tác phẩm tự sự phi hư cấu

- Là tiểu loại kí có tính tự do cao, bố cục linh hoạt, thường nghiêng hẳn về tính trữ tình với điểm tựa là cái tôi của tác giả.

- Người viết sẽ tuỳ cảnh, tuỳ việc, tuỳ theo cảm hứng mà trình bày, nhận xét, đánh giá, suy tưởng,…

- Nếu có miêu tả, kể chuyện thì đó cũng là cái cớ để giãi bày cảm xúc, suy tư trữ tình => mang đậm màu sắc cá nhân của người viết

- Ngôn ngữ giàu chất thơ

Link tham khảo: Tuỳ bút là gì? Một số yếu tố của tuỳ bút

---

Câu 5

Từ nội dung đoạn trích, em có suy nghĩ gì về vai trò của thiên nhiên đối với cuộc sống con người?

Phương pháp giải

Từ nội dung văn bản, khái quát vai trò của thiên nhiên rồi liên hệ thực tế.

Lời giải của GV Loigiaihay.com

Vai trò của thiên nhiên đối với cuộc sống con người:

- Là nguồn cảm hứng bất tận cho nghệ thuật và tâm hồn

- Mang đến sự thư thái và chữa lành

- Là một phần không thể thiếu của cuộc sống

- Cần được tran trọng và bảo vệ

Giải thích:

Thiên nhiên mang lại cảm hứng, nuôi dưỡng tâm hồn và tạo sự cân bằng cho con người => vì vậy cần trân trọng, gìn giữ để cuộc sống hài hòa, ý nghĩa hơn.

Mở rộng

Thông điệp (của văn bản) là ý tưởng quan trọng nhất, là bài học, cách ứng xử mà tác giả muốn gửi đến người đọc.

Link tham khảo: Thông điệp là gì?

---