Đọc văn bản dưới đây và trả lời các câu hỏi:
Con đang mơ về kí ức tuổi thơ
Nơi dòng sông hiền hòa quanh xóm vắng
Nơi có mẹ hy sinh đời thầm lặng
Gánh cả nỗi niềm, vất vả ưu tư.
Con trở về miền kí ức lời ru
Nơi cánh cò chao nghiêng mùa lúa gặt
Áo mẹ bạc sờn trong chiều nắng gắt
Mẹ trở về trăng lấp ló đầu non.
[ ... ]
Con trở về trong tiếng gọi thiết tha
Của tuổi thơ, của những lần hờn dỗi
Mẹ vỗ về, mắt buồn nhìn mưa dội
Bữa ăn nghèo, hạt mít, sắn thay cơm.
Con trở về với mùi bánh chưng thơm
Những đêm Ba mươi ngồi canh bếp lửa
Xuân đã đến khắp mọi nhà gõ cửa
Mẹ vẫn tảo tần, lo áo mới cho con!
Cuộc sống khá hơn thì mẹ lại không còn
Đêm giảng xé nhớ về miền kí ức
Nhớ về mẹ, con buốt đau trong ngực
Lệ tuôn trào, ướt đẫm giấc mơ con
(Trích Về miền kí ức, Vũ Tuấn1, in trong Quê hương trong tôi, NXB Văn Học, 2022)
Xác định nhân vật trữ tình trong đoạn trích
Xác định nhân vật trữ tình trong đoạn trích
Xác định nhân vật trữ tình bằng cách xem đại từ xưng hô xuyên suốt bài thơ (ai là người đang bộc lộ cảm xúc).
Nhân vật trữ tình: con (tác giả)
Giải thích:
Toàn bài lặp lại xưng hô “con” và hướng về “mẹ”, thể hiện cảm xúc nhớ thương => “con” là chủ thể trữ tình
Nhân vật trữ tình (còn gọi là chủ thể trữ tình) là người trực tiếp bộc lộ rung động và tình cảm trong bài thơ trước một khung cảnh hoặc sự tình nào đó. Nhân vật trữ tình có mối liên hệ mật thiết với tác giả song không hoàn toàn đồng nhất với tác giả.
Link tham khảo: Thơ trữ tình là gì? Đặc điểm của thơ trữ tình
Liệt kê những hình ảnh gợi nhắc về kí ức tuổi thơ của nhân vật trữ tình trong khổ thơ thứ nhất của đoạn trích.
Liệt kê những hình ảnh gợi nhắc về kí ức tuổi thơ của nhân vật trữ tình trong khổ thơ thứ nhất của đoạn trích.
Đọc khổ thơ thứ nhất, xác định các hình ảnh gợi cảnh vật, con người gắn với tuổi thơ.
Những hình ảnh gợi nhắc về kí ức tuổi thơ của nhân vật trữ tình trong khổ thơ thứ nhất: “dòng sông hiền hoà, xóm vắng, hình ảnh người mẹ vất cả ưu tư”
Giải thích:
Đây đều là chi tiết trực tiếp xuất hiện trong khổ 1, vừa gợi không gian tuổi thơ, vừa làm nổi bật hình ảnh người mẹ tần tảo.
Hình ảnh thơ là các sự vật, hiện tượng, trạng thái đời sống được tái tạo một cách cụ thể, sống động bằng ngôn từ, khơi dậy cảm giác (đặc biệt là những ấn tượng thị giác) cũng như gợi ra những ý nghĩa tinh thần nhất định đối với người đọc.
Link tham khảo: Thơ trữ tình là gì? Đặc điểm của thơ trữ tình
Phân tích tác dụng của biện pháp tu từ điệp ngữ "Con trở về... ” được sử dụng trong đoạn trích.
Phân tích tác dụng của biện pháp tu từ điệp ngữ "Con trở về... ” được sử dụng trong đoạn trích.
Nhận diện điệp ngữ (lặp lại cụm từ) và nêu tác dụng về nội dung + nhịp điệu.
- Điệp ngữ "Con tro về ... " khắc họa sâu sắc hành trình trở về với kí ức tuổi thơ trong tâm tướng của nhân vật trữ tình với bao nỗi nhớ nhung. Mỗi lần điệp ngữ ấy cất lên, nhân vật dường như đang bước qua một cánh cửa thời gian, tìm lại những kỷ niệm tuổi thơ và hình bóng người mẹ đã khuất. Điệp ngữ "Con trở về ... " vang lên như một tiếng lòng thổn thức, gợi lên nỗi nhớ da diết và niềm khát khao được trở về vòng tay mẹ của tác giả.
- Điệp ngữ "Con trở về ... " không chỉ tạo nhịp điệu tha thiết, trầm buồn cho bài thơ mà còn tăng tính liên kết, khiến bài thơ như một dòng chảy ký ức liền mạch, cuộn trào không dứt.
Giải thích:
Việc lặp lại nhiều lần cụm này (ở các khổ) tạo dòng hồi tưởng liên tục, đồng thời làm giọng thơ trở nên tha thiết, trầm buồn.
- Điệp ngữ (hay điệp từ) là một biện pháp tu từ trong văn học, trong đó tác giả lặp lại một từ, một cụm từ hoặc cả một câu với dụng ý cụ thể nhằm tăng tính biểu cảm cho đoạn văn, đoạn thơ.
- Tác dụng của điệp ngữ: nhấn mạnh, tạo nhịp điệu, tăng tính biểu cảm.
- Phân loại điệp ngữ:
+ Điệp ngữ cách quãng
+ Điệp ngữ nối tiếp
+ Điệp ngữ chuyển tiếp (điệp vòng)
Link tham khảo: Điệp ngữ là gì? Tác dụng của điệp ngữ
Nhận xét cảm xúc của nhân vật trữ tình được thế hiện trong đoạn trích.
Nhận xét cảm xúc của nhân vật trữ tình được thế hiện trong đoạn trích.
Xác định các cung bậc cảm xúc qua từng phần (đầu – giữa – cuối đoạn).
- Những cảm xúc của nhân vật trữ tình:
+ Nỗi nhớ thương da diết về mẹ và kí ức tuổi thơ
+ Sự tiếc nuối, đau đớn, xót xa khi cuộc sống ngày một khá hơn, khi con đã trưởng thành và có thể báo đáp, thì mẹ đã không còn.
- Nhận xét: Nhân vật trữ tình đã trải qua một hành trình cảm xúc đầy day dứt: từ những hoài niệm ngọt ngào, ấm áp, đến sự tiếc nuối xót xa, đau đớn khôn nguôi khi mẹ không còn. Những cảm xúc ấy không chỉ khiến bài thơ trở nên sâu lắng, da diết, mà còn chạm đến trái tim người đọc, khiến ta thấm thía hơn về tình mẫu tử thiêng liêng và bài học trân trọng những yêu thương khi còn có thể.
Giải thích:
Từ hồi ức êm đềm (tuổi thơ, mẹ) chuyển sang hiện thực “mẹ không còn”, nên cảm xúc phát triển từ ấm áp đến xót xa, day dứt.
Nhân vật trữ tình (còn gọi là chủ thể trữ tình) là người trực tiếp bộc lộ rung động và tình cảm trong bài thơ trước một khung cảnh hoặc sự tình nào đó. Nhân vật trữ tình có mối liên hệ mật thiết với tác giả song không hoàn toàn đồng nhất với tác giả.
Link tham khảo: Thơ trữ tình là gì? Đặc điểm của thơ trữ tình
Sau khi đọc bài thơ, em hãy bày tỏ suy nghĩ về vai trò của kí ức tuổi thơ trên hành trình trưởng thành của mỗi người (trình bày 5-6 dòng).
Sau khi đọc bài thơ, em hãy bày tỏ suy nghĩ về vai trò của kí ức tuổi thơ trên hành trình trưởng thành của mỗi người (trình bày 5-6 dòng).
Liên hệ nội dung bài thơ => rút ra vai trò của kí ức tuổi thơ
Ký ức tuổi thơ là nền tảng quan trọng giúp hình thành nhân cách và nuôi dưỡng tâm hồn mỗi con người. Những kỷ niệm về gia đình, quê hương, đặc biệt là tình yêu thương của gia đình, trở thành nguồn động viên vô giá trong suốt cuộc đời. Chính những ký ức ấy giúp ta trân trọng những điều giản dị nhưng thiêng liêng, nuôi dưỡng lòng nhân ái và sự biết ơn. Trên hành trình trưởng thành, ký ức tuổi thơ không chỉ là điểm tựa tinh thần mà còn là động lực giúp ta vượt qua khó khăn. Khi cuộc sống cuốn ta đi với bao bộn bề, những hoài niệm xưa cũ nhắc nhở ta về những giá trị tốt đẹp đã từng nâng đỡ ta khôn lớn. Nhờ đó, ta biết trân trọng hiện tại, giữ vững niềm tin và sống có trách nheijem hơn với bản thân và gia đình.
Giải thích:
Bài thơ cho thấy kí ức tuổi thơ, nhất là về mẹ, trở thành nguồn nuôi dưỡng tâm hồn và điểm tựa tinh thần của con người. Khi trưởng thành, những kí ức ấy giúp ta biết yêu thương, biết ơn và có động lực vượt qua khó khăn. Đồng thời, việc mất mẹ khiến nỗi nhớ càng sâu sắc, qua đó khẳng định: kí ức không chỉ là quá khứ mà còn định hướng cách sống và thái độ trân trọng hiện tại.
Danh sách bình luận