Đọc văn bản dưới đây và trả lời các câu hỏi:
KHÔNG CÓ GÌ TỰ ĐẾN ĐÂU CON
Không có gì tự đến đâu con
Quả muốn ngọt phải tháng ngày tích nhựa
Hoa sẽ thơm khi trải qua nắng lửa
Mùa bội thu trải một nắng hai sương.
Không có gì tự đến, dẫu bình thường.
Phải bằng cả đôi tay và nghị lực
Như con chim suốt ngày chọn hạt
Năm tháng bao dung những khắc nghiệt lạ kỳ.
Dẫu bây giờ bố mẹ - đôi khi
Có nặng nhẹ yêu thương và giận dỗi.
Có roi vọt khi con hư và dỗi
Thương yêu con đâu đồng nghĩa với chiều.
Đường con đi dài rộng rất nhiều
Năm tháng nụ xanh giữ cây vươn thẳng
Trời xanh đấy nhưng chẳng bao giờ lặng
Chỉ có con mới nâng nổi chính mình.
Chẳng có gì tự đến – Hãy đinh ninh.
(Không có gì tự đến đâu con, Nguyễn Đăng Tấn, Lời ru vàng trắng, NXB Lao Động, 2000, Trang 42)
Chú thích:
- Nguyễn Đăng Tấn là một nhà báo, một nhà thơ với phong cách thơ bình dị nhưng giàu chất triết lí, thể hiện những suy ngẫm, trăn trở về tình yêu thương, về lẽ sống của con người.
- Bài thơ “Không có gì tự đến đâu con” được nhà thơ Nguyễn Đăng Tấn viết tặng con là Nguyễn Đăng Tiến vào khoảng năm 1995, khi Tiến đang học lớp 3.
Bài thơ được in trong tập thơ “Lời ru vàng trắng”, xuất bản năm 2000.
Xác định thể thơ được sử dụng trong văn bản trên.
Xác định thể thơ được sử dụng trong văn bản trên.
Đếm số chữ trong mỗi dòng thơ
Quan sát cách ngắt nhịp, gieo vần
Đối chiếu với đặc điểm các thể thơ quen thuộc
Thể thơ: tự do
Giải thích:
Các dòng thơ không đều số chữ
Vần điệu, nhịp thơ linh hoạt, không gò bó theo khuôn mẫu cố định
Thơ tự do là thể thơ không có quy định bắt buộc về số dòng trong bài, số chữ ở mỗi dòng, về vần, luật bằng trắc và nhịp điệu. Tất cả các yếu tố này đều có thể thay đổi tuỳ thuộc vào mục đích của người viết.
Link tham khảo: Thể thơ tự do
Trong khổ thơ sau, theo tác giả, để được đón nhận những điều tốt đẹp thì người con cần phải có những điều gì?
Không có gì tự đến, dẫu bình thường.
Phải bằng cả đôi tay và nghị lực
Như con chim suốt ngày chọn hạt
Năm tháng bao dung những khắc nghiệt lạ kỳ.
Trong khổ thơ sau, theo tác giả, để được đón nhận những điều tốt đẹp thì người con cần phải có những điều gì?
Không có gì tự đến, dẫu bình thường.
Phải bằng cả đôi tay và nghị lực
Như con chim suốt ngày chọn hạt
Năm tháng bao dung những khắc nghiệt lạ kỳ.
Chú ý câu thơ thứ 2 trong khổ
Tìm từ ngữ then chốt trả lời cho câu hỏi: “cần phải có những điều gì”.
Để được đón nhận những điều tốt đẹp thì người con cần phải có: “đôi tay và nghị lực”
Giải thích:
Câu thơ: “Phải bằng cả đôi tay và nghị lực” nêu trực tiếp điều kiện để đạt điều tốt đẹp
Nêu tác dụng của một biện pháp tu từ điệp ngữ được sử dụng trong hai khổ thơ sau:
Không có gì tự đến đâu con
Quả muốn ngọt phải tháng ngày tích nhựa
Hoa sẽ thơm khi trải qua nắng lửa
Mùa bội thu trải một nắng hai sương.
Không có gì tự đến, dẫu bình thường.
Phải bằng cả đôi tay và nghị lực
Như con chim suốt ngày chọn hạt
Năm tháng bao dung những khắc nghiệt lạ kỳ.
Nêu tác dụng của một biện pháp tu từ điệp ngữ được sử dụng trong hai khổ thơ sau:
Không có gì tự đến đâu con
Quả muốn ngọt phải tháng ngày tích nhựa
Hoa sẽ thơm khi trải qua nắng lửa
Mùa bội thu trải một nắng hai sương.
Không có gì tự đến, dẫu bình thường.
Phải bằng cả đôi tay và nghị lực
Như con chim suốt ngày chọn hạt
Năm tháng bao dung những khắc nghiệt lạ kỳ.
Vận dụng kiến thức về biện pháp điệp ngữ
Chỉ ra từ/cụm từ lặp lại và nêu tác dụng chung (nhấn mạnh, gây ấn tượng).
- Biện pháp tu từ điệp ngữ: “Không có gì tự đến”
- Tác dụng:
+ Làm tăng hiệu quả biểu đạt, khiến câu thơ trở nên sinh động, hấp dẫn, gây ấn tượng sâu sắc đối với người đọc, người nghe.
+ Nhấn mạnh và làm nổi bật con người mới tự mang đến cho mình những điều tốt đẹp, qua đó khẳng định vai trò của bản thân trong việc quyết định cuộc đời của chính mình.
+ Tác giả thể hiện tình yêu thương, sự quan tâm, ân cần của người cha đối với con, mong muốn con nỗ lực để tự mang đến cho mình những điều tốt đẹp.
Giải thích:
Cụm từ “Không có gì tự đến” được lặp lại ở đầu hai khổ thơ, sự lặp lại giúp khắc sâu thông điệp giáo dục, phù hợp lời nhắn gửi của cha.
- Điệp ngữ (hay điệp từ) là một biện pháp tu từ trong văn học, trong đó tác giả lặp lại một từ, một cụm từ hoặc cả một câu với dụng ý cụ thể nhằm tăng tính biểu cảm cho đoạn văn, đoạn thơ.
- Tác dụng của điệp ngữ: nhấn mạnh, tạo nhịp điệu, tăng tính biểu cảm.
- Phân loại điệp ngữ:
+ Điệp ngữ cách quãng
+ Điệp ngữ nối tiếp
+ Điệp ngữ chuyển tiếp (điệp vòng)
Link tham khảo: Điệp ngữ là gì? Tác dụng của điệp ngữ
Em hãy nêu ý nghĩa của câu thơ cuối: “Chẳng có gì tự đến – Hãy đinh ninh.”
Em hãy nêu ý nghĩa của câu thơ cuối: “Chẳng có gì tự đến – Hãy đinh ninh.”
Liên hệ với ý nghĩa của toàn bài
Xác định ý nghĩa khái quát
- Khẳng định chắc chắn về việc con người mới quyết định những điều đến với mình.
- Qua đó nhấn mạnh vai trò của bản thân mỗi người trong cuộc đời của chính mình.
Giải thích:
Cụm từ “Hãy đinh ninh” mang sắc thái nhắc nhở, khắc ghi => Câu thơ vừa kết luận, vừa là lời dặn cuối cùng của cha.
Từ suy ngẫm của tác giả trong khổ thơ thứ ba, em hãy rút ra bài học cho bản thân.
Từ suy ngẫm của tác giả trong khổ thơ thứ ba, em hãy rút ra bài học cho bản thân.
Xác định nội dung khổ thơ (nói về bố mẹ).
Rút ra bài học ứng xử, nhận thức cho bản thân.
- Tình yêu thương mà bố mẹ dành cho con cái là bao la, cao quý.
- Trong cuộc sống, đôi khi, những cung bậc cảm xúc khác nhau của bố mẹ dành cho con, hay thậm chí cả đòn roi cũng là biểu hiện của tình yêu thương, sự quan tâm dạy dỗ.
- Là con cái, đừng bao giờ đòi hỏi sự nuông chiều của bố mẹ; nuông chiều không thể là thước đo của tình yêu thương.
- Ngay từ khi còn nhỏ, người con hãy biết cách bộc lộ tình yêu thương, lòng kính trọng và hiếu thảo với cha mẹ, thể hiện qua lời nói ân cần nói hằng ngày, từ những cử chỉ yêu thương và hành động giúp đỡ bố mẹ việc nhà; hỏi han, săn sóc bố mẹ khi ốm đau…
Giải thích:
Khổ thơ có hình ảnh “roi vọt”, “giận dỗi” nhưng đặt trong mạch yêu thương => Tác giả giúp người con nhận thức đúng về tình yêu của cha mẹ.
Ghi lại những từ ngữ cho thấy “Không có gì tự đến” trong khổ thơ in đậm của bài thơ.
Ghi lại những từ ngữ cho thấy “Không có gì tự đến” trong khổ thơ in đậm của bài thơ.
Xác định yêu cầu “từ ngữ cho thấy…”
Quan sát khổ thơ, tìm các từ thể hiện sự nỗ lực, khó khăn, quá trình.
Những từ ngữ cho thấy “Không có gì tự đến” trong khổ thơ in đậm của bài thơ: “đôi tay, nghị lực, con chim, hạt, năm tháng, bao dung, khắc nghiệt.”
Giải thích:
Các từ “đôi tay, nghị lực, năm tháng, khắc nghiệt…” đều gợi quá trình cố gắng, không dễ dàng đạt được.
Hình ảnh thơ là các sự vật, hiện tượng, trạng thái đời sống được tái tạo một cách cụ thể, sống động bằng ngôn từ, khơi dậy cảm giác (đặc biệt là những ấn tượng thị giác) cũng như gợi ra những ý nghĩa tinh thần nhất định đối với người đọc.
Link tham khảo: Thơ trữ tình là gì? Đặc điểm của thơ trữ tình
Theo em, khổ thơ cuối bài thơ có gì đặc biệt? Ý nghĩa của sự đặc biệt đó?
Theo em, khổ thơ cuối bài thơ có gì đặc biệt? Ý nghĩa của sự đặc biệt đó?
Quan sát hình thức khổ thơ (số dòng, cấu trúc), tìm điểm khác biệt
Nêu ý nghĩa gắn với nội dung, cảm xúc.
- Điểm đặc biệt của khổ thơ cuối bài thơ là chỉ có một câu thơ.
- Ý nghĩa: người cha muốn khắc ghi lại những điều đã nói với con. Tác giả sử dụng từ “đinh ninh” nhằm nhắc đi nhắc lại cho người con hiểu rõ, nhớ rõ những điều mình dạy. Mặt khác từ “đinh ninh” được hiểu theo nghĩa thứ hai, đó là thể hiện sự tin tưởng của người cha dành cho con.
Giải thích:
Khổ cuối chỉ có một câu tạo điểm nhấn mạnh => Câu thơ mang tính khẳng định, nhắc nhở
Hình ảnh thơ là các sự vật, hiện tượng, trạng thái đời sống được tái tạo một cách cụ thể, sống động bằng ngôn từ, khơi dậy cảm giác (đặc biệt là những ấn tượng thị giác) cũng như gợi ra những ý nghĩa tinh thần nhất định đối với người đọc.
Link tham khảo: Thơ trữ tình là gì? Đặc điểm của thơ trữ tình
Nêu tác dụng của biện pháp tu từ so sánh được sử dụng trong đoạn thơ:
“Không có gì tự đến dẫu bình thường
Phải bằng cả bàn tay và nghị lực
Như con chim suốt ngày chọn hạt.”
Nêu tác dụng của biện pháp tu từ so sánh được sử dụng trong đoạn thơ:
“Không có gì tự đến dẫu bình thường
Phải bằng cả bàn tay và nghị lực
Như con chim suốt ngày chọn hạt.”
Xác định dấu hiệu so sánh (“như”) => chỉ ra hai vế
Nêu tác dụng: gợi hình, làm rõ ý nghĩa, nhấn mạnh nội dung.
- Tác dụng của biện pháp so sánh “Như con chim suốt ngày chọn hạt”:
+ Tăng sức gợi hình, gợi cảm cho câu thơ.
+ Giúp người đọc dễ hình dung hơn về sự chăm chỉ, cố gắng nỗ lực không ngừng nghỉ, sự bền bỉ kiên trì của con người trong cuộc sống giống như con chim cần mẫn tìm kiếm thức ăn suốt ngày. Nhấn mạnh rằng không có điều gì đến một cách dễ dàng, mà cần phải có sự lao động và nghị lực.
+ Làm nổi bật thông điệp của bài thơ về tầm quan trọng của sự cố gắng và kiên trì ...
Giải thích:
So sánh con người với “con chim chọn hạt” giúp cụ thể hóa sự chăm chỉ, kiên trì. Nhờ đó thông điệp về nỗ lực trở nên rõ ràng
- So sánh là đối chiếu sự vật, sự việc này với sự vật, sự việc khác có nét tương đồng.
- Cấu trúc hoàn chỉnh phép so sánh: SV1 + PHƯƠNG DIỆN SO SÁNH + TỪ NGỮ SO SÁNH + SV2
- Dấu hiệu nhận biết các kiểu so sánh:
+ So sánh ngang bằng: như, là, bằng, tựa,...
+ So sánh không ngang bằng: chưa bằng, chẳng bằng, hơn, kém,..
Khi phân tích tác dụng của biện pháp tu từ so sánh trong một ngữ liệu đã cho, ta cần chỉ ra ít nhất 2 tác dụng dựa vào gợi ý sau:
+ Tác dụng nghệ thuật: giúp cho câu thơ trở nên sinh động, hấp dẫn, tăng sức gợi hình gợi cảm,...
+ Tác dụng nội dung: Nhấn mạnh/ Làm nổi bật đối tượng hoặc đặc điểm nào của đối tượng?
+ Tác dụng biểu cảm: Tác giả bày tỏ thái độ, tình cảm, cảm xúc gì về đối tượng? Tác giả khơi gợi cho người đọc cảm xúc gì?
Một số link tham khảo:
Hãy nêu những thông điệp người cha muốn nói với con trong hai dòng thơ sau: “Trời xanh đấy, nhưng chẳng bao giờ lặng/ Chỉ có con mới nâng nổi chính mình.”
Hãy nêu những thông điệp người cha muốn nói với con trong hai dòng thơ sau: “Trời xanh đấy, nhưng chẳng bao giờ lặng/ Chỉ có con mới nâng nổi chính mình.”
Giải thích hình ảnh ẩn dụ, rút ra thông điệp: thực tế cuộc sống + bài học hành động.
Thông điệp người cha muốn nói với con trong hai dòng thơ là:
- Trên bước đường thành công của mỗi con người không bao giờ bình lặng mà luôn có những sóng gió cuộc đời đợi ta và mỗi chúng ta phải khuất phục nó để đi đến thành công.
- Người cha muốn khắc ghi cho con rằng: con hãy biết tự thân vận động để vượt qua những khó khăn để hướng tới sự thành công. Và cách duy nhất con có thể vượt qua đó chính là nỗ lực của bản thân.
Giải thích:
“Trời xanh nhưng không lặng” => cuộc sống luôn có khó khăn.
“Chỉ có con…” => đề cao tự lực
Thông điệp (của văn bản) là ý tưởng quan trọng nhất, là bài học, cách ứng xử mà tác giả muốn gửi đến người đọc.
Link tham khảo: Thông điệp là gì?
Danh sách bình luận