Đề bài

Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu:

ĐÔI GIÀY TẶNG BỐ

Giữa phố xá, đêm đến bật đèn xanh đỏ và người qua lại mua sắm có những tiệm giày. Những đôi giày bày biện trong tiệm cũng thật đẹp và bóng loáng, như thể nó sẽ làm cho đôi chân người mang vào trở nên xinh đẹp hơn.

…Tại sao tôi lại nói chuyện về những đôi giày? Bởi tôi mơ ước mình sẽ có tiền để mua tặng bố tôi một đôi. Hàng ngày, bố tôi phụ mẹ làm bắp rang. Những hạt bắp bé xíu, nở tung ra như những bông tuyết ấy được phân vào từng bao, rồi đem đi phân các chợ là miếng cơm manh áo của gia đình tôi. Nhà có tới ba đứa con, công việc của bố càng vất vả hơn lên. Mờ sáng, bố đã thức dậy, cho bắp vào chiếc máy “bùm” (chiếc máy áp suất làm cho bắp nở bung ra). Tôi sửa soạn đi học thì bố đã chất đầy những xâu bắp phía trước, phía sau xe đạp để đi bỏ mối. Mỗi ngày của bố đều thấm những giọt mồ hôi. Hai bố con tôi rất ít thì giờ để trò chuyện với nhau. Mà có trò chuyện thì mẹ lại hối thúc bố vào làm công việc. Không phải mẹ tôi khó khăn gì đâu, chẳng qua phải tất tả ngược xuôi cùng bố, mẹ tôi phải tính toán cả thời gian và tiền bạc để lo cho gia đình. Bố tôi không quyết định được điều gì về tiền bạc, nhưng tôi biết bố rất thích mua một đôi giày da nâu.

Đó là một buổi trưa, …tôi định ra sau vườn, nơi có cây trứng cá tỏa mát ngồi hóng gió. Ở cạnh gốc cây trứng cá, bố tôi có đặt một chiếc ghế bằng gốc cây do bố cưa ra. Chẳng có công việc khó khăn nào trong nhà lại không qua tay bố, vì có thời gian dài bố từng là lính ở chiến trường Campuchia. Tôi mới vừa tới gần gốc cây thì đã thấy bố và mẹ đã ngồi đó tự bao giờ. Giọng của mẹ lúc nào cũng lớn như là sắp cãi nhau với ai đó:

- Nếu em không biết sắp đặt chi tiêu gia đình thì mình cũng bị hụt trước hụt sau.

- Anh biết mà.

- Vài năm nữa con Ngoan vào đại học, nghe nói đại học tốn kém dữ lắm. Mình phải bỏ tiền vào tiết kiệm ngay từ bây giờ. Còn anh, cả ngày quanh quẩn ở trong nhà, rồi đi bỏ hàng, anh mua giày làm chi?

- Hôm nọ đi đám cưới ở nhà bác Bảy, em có thấy. Ai cũng mang giày không. Trong khi chồng em lại cứ mang đôi dép lẹt xẹt.

- Ai nhìn xuống chân người khác làm gì? Ui dào, có giày hay không có giày thì giàu có thêm được đồng nào?

- Sắp tới mình cũng đi đây đi đó giao tiếp, mà đôi giày có hơn trăm ngàn chứ bao nhiêu?

Mẹ tôi ngắt ngang:

- Thôi để em tính toán đã. Mấy chục năm nay anh không mang giày thì có sao đâu?

Câu chuyện của bố và mẹ tới đó thì kết thúc. Lúc đó tôi mới phát hiện ra là bố tôi không hề có đôi giày nào để mang vào chân. Mỗi người dù lớn hay nhỏ cũng đều có ước mơ có phải không? Ước mơ của bố tôi là một đôi giày. Nhưng dù là ước mơ của bố, bố cũng không thể thực hiện được vì việc buôn bán những hạt bắp nổ, đồng lời không hề dư ra.

Từ hôm đó, tôi lại hay nhìn lén xuống đất, gặp đôi chân của bố. Đôi chân ấy đang mang một đôi dép bình thường. Tôi lại tưởng tượng khi đôi chân của bố mang vào một đôi giày thì ắt hẳn sẽ đẹp và dễ thương biết bao...Tôi lại bỗng thích ngắm những đôi giày trong tủ kính trong tiệm khi đi ngang qua đó.

- Một trăm hai mươi lăm ngàn.

Người chủ tiệm giày cho tôi biết giá tiền của đôi giày. Ông lại tò mò nhìn tôi:

- Cháu mua giày cho anh trai à?

Tôi ấp úng:

- Dạ… dạ… cháu mua tặng bố.

Người chủ tiệm cười mỉm, gật gật đầu ra vẻ hiểu biết:

- À, chắc cháu mua nhân dịp sinh nhật của bố?

Sinh nhật? Điều này tôi không nghĩ ra, thực ra thì từ ngày tôi lớn khôn đến giờ, gia đình tôi chưa hề có lệ ăn sinh nhật hoặc tặng quà sinh nhật…

Mỗi buổi chiều, tôi đã dành ra một giờ để cắt chỉ những bộ quần áo may sẵn cho bác Hai cạnh nhà. Thời gian này bố và mẹ đều bận rộn. Công việc hơn một tháng tôi vẫn chỉ gom được 100 ngàn. Đôi giày định mua cho bố lên tới 125 ngàn.

Thấy tôi cứ cầm nắm tiền trên tay, ngần ngừ, người chủ tiệm nói:

- Không đủ tiền hả? Cháu có bao nhiêu?

- Dạ, một trăm.

- Được, bác cho thiếu 25 ngàn. Vậy chân bố cháu " sai" bao nhiêu?

Mua giày rắc rối thật. Tôi cứ nghĩ đơn giản là đôi giày nào cũng như đôi giày nào. Rồi tôi phải tả vóc dáng, bàn chân của bố cho ông chủ tiệm để ông chọn cỡ giày cho bố.

…Hôm ấy bố và mẹ về muộn, tôi đợi đến sốt ruột. Bình thường thì tôi đã ngồi ở bàn học của mình, học bài để tối đến khỏi phải mất thời gian. Nhưng hôm nay không cách gì tôi có thể học bài được.

Cuối cùng thì bố và mẹ cũng về một lượt. Tôi ùa chạy ra. Mẹ ngạc nhiên:

- Chà, hôm nay con Ngoan đón bố mẹ à?

Tôi níu tay bố:

- Con có một bí mật. Hôm nay sinh nhật bố.

Bố xoa tóc tôi:

- Sinh nhật bố à, ghê gớm vậy sao?

- Thì bố cứ vào đây. Con có món quà tặng bố.

Bố chưa kịp nói tiếng nào thì tôi đã lấy đôi giày đưa cho bố. Bố cầm trên tay ngạc nhiên:

- Tiền đâu mà con mua?

- Con cắt chỉ phụ bên nhà bác Hai. Bố mang vào đi.

Bố xiết chặt tôi vào lòng, hôn lên mái tóc tôi. Bố nói:

- Cảm ơn con, bố không ngờ sinh nhật bố có tới hai đôi giày. Mẹ cũng vừa tặng bố một đôi.

Lúc ấy tôi mới nhìn thấy đôi giày bố mang trong chân, đôi giày màu nâu. Thì ra mẹ cũng đâu có vô tình.

(Khuê Việt Trường- trích trong tập “Mười tám giỏ trái cây”)

Câu 1

Chỉ ra và nêu tác dụng của ngôi kể trong văn bản trên.

Phương pháp giải

Chú ý lời của người kể chuyện

Tìm đại từ xưng hô trong văn bản: “tôi” / “chúng tôi” hay người kể giấu mặt

Lời giải của GV Loigiaihay.com

- Truyện được kể bằng ngôi thứ nhất, xưng "tôi".

- Tác dụng: tạo cảm giác chân thật, gần gũi; cho phép bộc lộ trực tiếp suy nghĩ, cảm xúc của nhân vật “tôi” về bố, làm nổi bật tình phụ tử ấm áp nên câu chuyện giàu sức lay động.

Giải thích:

Ngôi kể thứ nhất cho phép người kể trực tiếp kể lại những điều mình chứng kiến, trải nghiệm và cảm nhận => cảm xúc chân thành, tự nhiên.

Mở rộng

Ngôi kể thứ nhất, khi tự xưng “tôi”, người kể có thể trực tiếp kể ra những gì mình nghe, mình thấy, mình trải qua, có thể trực tiếp nói ra những cảm tưởng, ý nghĩ của mình.

Link tham khảo: Ngôi kể và tác dụng của việc thay đổi ngôi kể

---

Xem thêm các câu hỏi cùng đoạn

Câu 2

Nêu đề tài của văn bản trên.

Phương pháp giải

Xác định nội dung chính xuyên suốt văn bản

Từ nội dung rút ra đề tài

Lời giải của GV Loigiaihay.com

Đề tài: Gia đình

Giải thích:

Văn bản xoay quanh mối quan hệ giữa các thành viên trong gia đình, đặc biệt là tình cảm cha con, vợ chồng.

Mở rộng

- Đề tài là lĩnh vực đời sống được nhà văn nhận thức, lựa chọn, khái quát, bình giá và thể hiện trong văn bản. Việc lựa chọn đề tài bước đầu bộc lộ khuynh hướng và ý đồ sáng tác của tác giả.

- Một số ví dụ về đề tài:

+ Đề tài của truyện ngắn Lão Hạc (Nam Cao) là người nông dân Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám.

+ Đề tài của Truyện Kiều (Nguyễn Du) là cuộc đời và số phận bất hạnh của người phụ nữ trong bối cảnh xã hội phong kiến thối nát.

- Cách xác định đề tài: Căn cứ vào nội dung văn bản để xác định văn bản đang đề cập tới khía cạnh, vấn đề nào của đời sống.

Link tham khảo: Đề tài (Từ điển tiếng Việt)

---

Câu 3

Hãy xác định và nêu tác dụng của phép liên kết trong đoạn văn sau:

“Mỗi người dù lớn hay nhỏ cũng đều có ước mơ có phải không? Ước mơ của bố tôi là một đôi giày. Nhưng dù là ước mơ của bố, bố cũng không thể thực hiện được vì việc buôn bán những hạt bắp nổ, đồng lời không hề dư ra.”

Phương pháp giải

Tìm các từ ngữ được lặp lại hoặc từ nối

Vận dụng kiến thức về các phép liên kết trong câu

Lời giải của GV Loigiaihay.com

– Phép liên kết:

+ Phép lặp: “Ước mơ, bố”

+ Phép nối: “Nhưng”

– Tác dụng

+ Giúp lời văn có sự liên kết, logic và mạch lạc.

+ Làm nổi bật ỷ tác giả muốn nhấn mạnh khát khao giản dị nhưng khó thực hiện của người bố.

Giải thích:

- Việc lặp từ làm nổi bật đối tượng và ý chính

- Từ nối “nhưng” thể hiện sự đối lập giữa ước mơ và hoàn cảnh thực tế

Mở rộng

- Liên kết là một trong những tính chất quan trọng của văn bản, có tác dụng làm cho văn bản trở nên mạch lạc, hoàn chỉnh cả về nội dung và hình thức.

- Các phép liên kết trong câu:

+ Phép nối: sử dụng ở câu đứng sau các từ ngữ biểu thị quan hệ với câu trước.

+ Phép thế: sử dụng ở câu đứng sau các từ ngữ có tác dụng thay thế từ ngữ đã có ở câu trước.

+ Phép lặp từ ngữ: lặp lại ở câu đứng sau các từ ngữ đã có ở câu trước.

+ Phép liên tưởng: sử dụng ở câu đứng sau các từ ngữ cùng trường liên tưởng với từ ngữ đã có ở câu trước.

Một số link tham khảo:

Một số phương tiện và phép liên kết trong văn bản

Biện pháp liên kết là gì? Các biện pháp liên kết trong câu

---

Câu 4

Nhận xét về thái độ và tình cảm của nhân vật “tôi” dành cho bố.

Phương pháp giải

Tìm hành động, suy nghĩ của nhân vật “tôi” bộc lộ thái, tình cảm dành cho bố

Lời giải của GV Loigiaihay.com

- Đoạn trích trên được trích từ truyện ngắn “Đôi giày của bố” của tác giả Khuê Việt Trường.

- Nhân vật “tôi” trong đoạn trích thể hiện tình cảm yêu thương sâu sắc và lòng hiếu thảo đối với bố: “tôi” hành động, bất chấp khó khăn về tài chính, kiên trì làm việc để kiếm tiền mua giày tặng bố.

- Tình cảm của “tôi” dành cho bố còn được thể hiện qua những suy nghĩ đầy trìu mến. Hình ảnh đôi chân của bố trong đôi dép cũ khiến “tôi” băn khoăn, trăn trở và mơ ước được thấy bố trong đôi giày mới.

- Khi mua giày, “tôi” còn ngập ngừng, lúng túng nhưng đầy quyết tâm, thể hiện niềm khao khát được mang đến niềm vui cho bố. Giây phút tặng quà, “tôi” hồi hộp, háo hức mong chờ phản ứng của bố, điều đó chứng tỏ sự chân thành và niềm hạnh phúc khi có thể làm một điều ý nghĩa cho người mình yêu quý.

=> Qua đó, nhân vật “tôi” hiện lên với tấm lòng hiếu thảo, giàu tình cảm và sự nhạy cảm trong việc quan tâm đến bố.

Giải thích:

“Tôi” không chỉ thương bố bằng suy nghĩ mà bằng hành động cụ thể, điều đó cho thấy “tôi” là một đứa con giàu tình cảm, biết sẻ chia

---

Câu 5

Vì sao kết thúc văn bản khiến người đọc bất ngờ? Qua đó, nhà văn gửi đến chúng ta thông điệp gì?

Phương pháp giải

So sánh suy nghĩ trước và sau khi kết thúc truyện

Rút ra thông điệp từ chi tiết cuối

Lời giải của GV Loigiaihay.com

- Kết thúc văn bản khiến nhiều người bất ngờ vì:

+ Kết thúc văn bản gây bất ngờ vì suốt câu chuyện, người đọc tin rằng mẹ không quan tâm đến mong muốn của bố và không đồng ý mua giày.

+ Tuy nhiên, đến cuối truyện, hóa ra mẹ cũng đã mua giày tặng bố. Điều này đảo ngược suy nghĩ ban đầu, cho thấy mẹ không hề vô tâm mà âm thầm quan tâm theo cách riêng.

+ Sự bất ngờ ấy làm nổi bật tình cảm gia đình, nơi mỗi người đều yêu thương nhau theo những cách khác nhau.

- Qua đó, nhà văn muốn gửi đến chúng ta thông điệp:

+ Qua cách kết thúc truyện, tác giả gửi gắm thông điệp ý nghĩa về tình cảm gia đình, đặc biệt là sự quan tâm, thấu hiểu giữa các thành viên. Tình yêu thương không chỉ thể hiện qua lời nói mà còn qua những hành động âm thầm nhưng đầy ý nghĩa.

+ Thông điệp này giúp ta nhận ra rằng đôi khi tình yêu thương không cần thể hiện trực tiếp mà có thể bộc lộ qua những điều nhỏ bé nhưng chân thành. Mỗi người trong gia đình đều có cách yêu thương riêng, dù không nói ra nhưng vẫn luôn nghĩ về nhau.

Giải thích:

Chi tiết bất ngờ làm nổi bật vẻ đẹp của tình cảm gia đình, khiến người đọc nhận ra giá trị của sự thấu hiểu và hi sinh

Mở rộng

Thông điệp (của văn bản) là ý tưởng quan trọng nhất, là bài học, cách ứng xử mà tác giả muốn gửi đến người đọc.

Link tham khảo: Thông điệp là gì?

---