Đọc văn bản dưới đây và trả lời các câu hỏi:
THẦY
(Hoàng Hải Lâm)
(Lược phần đầu: Nhân vật tôi là một cô giáo công tác ở miền núi. Trong chuyến xe về thành phố nhân dịp cuối tuần, nhân vật tôi ngồi cạnh một cụ già. Cụ già đã kể cho nhân vật tôi nghe cuộc đời nay đây mai đó của mình củng hồi ức đầy day dứt về người thầy giáo cũ. Nhân vật tôi cũng kể lại câu chuyện về cuộc đời của bố cô, vốn cũng là một thầy giáo cho ông cụ nghe.)
- Hồi còn là thầy giáo làng, bố tôi đã thoát chết trong cơn hỏa hoạn. Hơn hai mươi tuổi, bố tôi ra trường, nhận công tác ở vùng nông thôn hẻo lánh. Trường lợp lá, phụ huynh học sinh mòn mỏi nhìn thầy vì có nhiều giáo viên tới vài bữa rồi cũng ra đi. Ở đây thiếu thốn đủ bề, làng nghèo thành ra chi cũng thiếu. Họ nhìn ông giáo trẻ với lý tưởng như khúc nhạc dạo đầu, rồi sau đó sẽ là câu chuyện buồn, vì sớm mai người ta thức dậy bảo con thôi đừng đi học nữa, thầy bỏ trường rồi. Nhưng bố tôi ở lại, ở đến khi mái lá mục nát người dân lợp mái khác vẫn còn ở. Vào một ngày gần hè, mái lá cháy rừng rực, bố tôi đạp được cửa để thoát thân nhưng người bị bỏng nặng. Bố đứng nhìn, làng xóm chạy đến nhưng tất cả chỉ còn một đống tro, mấy khúc gỗ cháy nốt rồi nằm im lìm. Người ta xôn xao có người đốt nhưng bố tôi gạt đi, bố bảo bố hút thuốc quên dụi tàn...
- Ừ đúng rồi... - ông cụ buột miệng.
- Cụ biết bố tôi? - tôi trố mắt ngạc nhiên, ông cụ không đáp, chỉ lặng im rồi tiếp câu chuyện của mình.
- Tôi học xong tiểu học, bôn ba một số nơi, có thời gian ba năm tôi dạy xóa mù ở vùng bản, rồi lại bôn ba. Công việc tôi làm nhiều nhất là lái xe, chỉ có lái xe mới tiêu tốn thời gian và đi được những nơi khác nhau. Tôi không đam mê du lịch, chỉ thích mấy thứ khác nhau...
Ông cụ xuống cùng tôi ở nhà hát chứ không dừng ở ngã tư, ông đứng trước bố tôi với vẻ mặt rất tội nghiệp. Bố tôi nhận ra người học trò cũ bèn ôm lấy thật chặt, nước mắt hai người nhòe ra. Tôi đứng lặng im và không kìm được. Thầy trò nhưng họ già gần ngang nhau. Trong lúc đó tôi có thể mường tượng được khá nhiều về họ và lắp ghép các chi tiết với nhau thành câu chuyện. Tôi thấy lòng mình khá thảnh thơi, dù có hoặc không có lỗi lầm thì bao nhiêu năm xa cách, người học trò già đã tìm đến thầy giáo cũ thì ngoài tình yêu ra không còn gì cản ngăn được họ. Tôi vội vã pha trà rồi lui về phía sau, để không gian cho họ. Từ phòng sách, tôi nghe giọng của bố tôi chậm rãi.
- Thầy khá mệt, nhất là lúc thời tiết vào mùa đông...
- Em có quá nhiều thời gian để suy nghĩ về một vấn đề...
Câu chuyện của họ chẳng ăn nhập vào nhau. Bố tôi tuyệt nhiên không hỏi gì về người học trò cũ, chỉ nói về mình. Người học trò cũ cũng chỉ xoay quanh những điều mà ông ta cảm thấy hối lỗi. Tôi lại giả định cho một chi tiết, chính ông ta là người đã phóng hỏa đốt mái nhà lợp lá. Nhưng còn động cơ? Tôi không hiểu được. Bố tôi chưa hề nói về uẩn khúc nào đó của học trò. Tôi lặng lẽ, chờ một kết thúc của câu chuyện này.
- Sao em tìm được thầy? - Bố tôi hỏi.
- Cô gái rất giống thầy ạ.
Hồi từ làng trở về thầy cưới vợ, cô sinh con rồi mất.
- Mái nhà, hôm đó em nướng khoai, đói và buồn ngủ nên em ngủ quên, lúc thức dậy thì nhà cháy to rồi thầy ạ.
- Vì thế nên em bỏ làng đi?
- Vâng, em cứ nghĩ thầy đã chết ở trong đó. Phên tạm, sao thầy không ra ngoài, để khi bỏng người nhiều đến vậy?
- Thầy tưởng em còn ở bên trong nên thầy tìm...
Ông cụ bưng mặt khóc hu hu, bố tôi đi rất chậm đến ngồi kế bên vỗ lên vai học trò:
- Chuyện gì cũng có cách giải quyết cả, thầy biết em bị ám ảnh với nó. Khi người ta có lỗi, nhất là lỗi lầm thời trẻ nó dễ ám ảnh mình. Sự ám ảnh chẳng phải là điều xấu xa, vì nó cho thấy con người còn lương tri. Bao nhiêu năm em ám ảnh, cũng là bấy nhiêu năm em đi tìm lương tri của mình đấy. Bố tôi nói chậm rãi. Ông cụ chua xót khi lần đầu tiên nhìn những vết bỏng trên người bố tôi.
(Trích Truyện ngắn đặc sắc 2024, NXB Văn học, 2024, tr172-180)
Xác định ngôi kể của văn bản trên.
Xác định ngôi kể của văn bản trên.
Đọc kĩ văn bản, chú ý các đại từ xưng hô và cách người kể tham gia vào câu chuyện. Nếu người kể trực tiếp xưng “tôi”, “ta”, “mình”… và kể lại những điều bản thân chứng kiến, trải nghiệm thì đó là ngôi kể thứ nhất; nếu người kể giấu mình và gọi nhân vật bằng tên riêng thì thường là ngôi kể thứ ba.
Ngôi kể thứ nhất
Giải thích:
Trong truyện, người kể trực tiếp xưng “tôi” và tham gia vào toàn bộ diễn biến câu chuyện như: ngồi cạnh ông cụ trên xe, nghe ông kể chuyện, kể về bố mình và chứng kiến cuộc gặp gỡ của hai thầy trò. Điều đó cho thấy người kể vừa là nhân vật trong truyện vừa là người chứng kiến các sự việc xảy ra.
Ngôi kể thứ nhất giúp nhân vật dễ dàng bộc lộ cảm xúc, suy nghĩ của bản thân trước những câu chuyện xúc động về tình thầy trò và sự tha thứ.
Ngôi kể thứ nhất, khi tự xưng “tôi”, người kể có thể trực tiếp kể ra những gì mình nghe, mình thấy, mình trải qua, có thể trực tiếp nói ra những cảm tưởng, ý nghĩ của mình.
Link tham khảo: Ngôi kể và tác dụng của việc thay đổi ngôi kể
Nhân vật “tôi” gặp gỡ cụ già trong hoàn cảnh nào?
Nhân vật “tôi” gặp gỡ cụ già trong hoàn cảnh nào?
Đọc kĩ phần mở đầu của văn bản, chú ý các chi tiết nói về thời gian, địa điểm và hoàn cảnh xuất hiện của nhân vật để xác định tình huống gặp gỡ giữa các nhân vật.
- Nhân vật “tôi” gặp cụ già trên chuyến xe từ miền núi về thành phố dịp cuối tuần.
- Hai người ngồi cạnh nhau và trò chuyện.
- Từ cuộc trò chuyện, họ dần nhận ra mối liên hệ đặc biệt liên quan đến người bố – một thầy giáo cũ.
Giải thích:
Cuộc gặp gỡ diễn ra một cách tình cờ nhưng lại trở thành bước ngoặt quan trọng để mở ra câu chuyện về tình thầy trò cảm động. Qua những lời kể của ông cụ và nhân vật “tôi”, các sự kiện trong quá khứ dần được hé lộ, giúp người đọc hiểu rõ hơn nỗi ân hận kéo dài suốt nhiều năm của người học trò cũ.
Hoàn cảnh gặp gỡ ấy cũng góp phần tạo nên sự bất ngờ và sức hấp dẫn cho truyện ngắn.
- Truyện ngắn là tác phẩm văn xuôi cỡ nhỏ, ít nhân vật, ít sự kiện phức tạp; cốt truyện thường không chia thành nhiều tuyến; chi tiết cô đúc; lời văn mang nhiều ẩn ý;…
- Truyện ngắn thường phản ánh một “khoảnh khắc”, một tình huống độc đáo, một sự kiện gây ấn tượng mạnh, có ý nghĩa nhất trong cuộc đời nhân vật.
- Tính cách nhân vật là những đặc điểm riêng tương đối ổn định của nhân vật, được bộc lộ qua mọi hành động, cách ứng xử, cảm xúc, suy nghĩ,… Tính cách nhân vật còn được thể hiện qua các mối quan hệ, qua lời kể và suy nghĩ của nhân vật khác.
Link tham khảo: Nhân vật và tính cách nhân vật trong truyện
Chi tiết “Bố tôi nhận ra người học trò cũ bèn ôm lấy thật chặt, nước mắt hai người nhòe ra” cho thấy điều gì về tình thầy trò?
Chi tiết “Bố tôi nhận ra người học trò cũ bèn ôm lấy thật chặt, nước mắt hai người nhòe ra” cho thấy điều gì về tình thầy trò?
Phân tích hành động, cử chỉ, cảm xúc của các nhân vật trong chi tiết được nêu; từ đó làm rõ ý nghĩa và vẻ đẹp của tình thầy trò được thể hiện trong truyện.
Chi tiết cho thấy:
- Tình thầy trò sâu nặng, thiêng liêng, vượt qua thời gian và tuổi tác.
- Sự xúc động, bao dung và yêu thương chân thành của người thầy dành cho học trò.
- Nỗi day dứt, ân hận và lòng kính trọng của người học trò đối với thầy giáo cũ.
Giải thích:
Hành động “ôm lấy thật chặt” thể hiện sự gần gũi, yêu thương và tha thứ của người thầy đối với học trò. Những giọt nước mắt “nhòe ra” cho thấy cảm xúc nghẹn ngào sau bao năm xa cách.
Đặc biệt, người thầy không trách móc hay oán giận học trò dù bản thân từng bị thương nặng trong vụ cháy. Ngược lại, thầy vẫn nhẹ nhàng, bao dung và thấu hiểu nỗi đau tinh thần mà học trò phải mang theo suốt cuộc đời. Điều đó càng làm nổi bật vẻ đẹp của tình thầy trò chân thành và cao quý.
- Trong truyện ngắn, lời người kể chuyện nhằm giới thiệu, miêu tả nhân vật, bối cảnh; bình luận, dẫn dắt câu chuyện, tạo thành giọng chủ đạo của truyện.
- Lời nhân vật là phương tiện bộc lộ ý nghĩ, tâm trạng, cá tính của nhân vật trong từng tình huống cụ thể, góp phần thể hiện phẩm chất, tính cách nhân vật.
Link tham khảo: Lời người kể chuyện và lời nhân vật trong truyện ngắn
Em có đồng ý với người bố trong đoạn truyện cho rằng “Sự ám ảnh chẳng phải là điều xấu xa, vì nó cho thấy con người còn lương tri” không? Vì sao?
Em có đồng ý với người bố trong đoạn truyện cho rằng “Sự ám ảnh chẳng phải là điều xấu xa, vì nó cho thấy con người còn lương tri” không? Vì sao?
Dựa vào nội dung câu nói của người bố và liên hệ với thực tế cuộc sống để nêu quan điểm cá nhân, đồng thời lí giải rõ nguyên nhân của sự đồng tình hoặc không đồng tình.
Em đồng ý vì:
- Sự ám ảnh xuất phát từ lỗi lầm cho thấy con người còn biết suy nghĩ, biết dằn vặt lương tâm.
- Người còn lương tri mới cảm thấy day dứt và muốn chuộc lỗi.
- Ám ảnh giúp con người sống có trách nhiệm hơn, hướng tới điều tốt đẹp.
Giải thích:
Trong truyện, ông cụ đã mang theo nỗi ám ảnh suốt nhiều năm vì nghĩ rằng mình đã khiến thầy giáo gặp nạn trong vụ cháy. Chính sự day dứt ấy khiến ông không thể sống thanh thản và luôn mong muốn tìm lại người thầy để nói lời xin lỗi.
Nếu con người gây ra lỗi lầm nhưng không biết hối hận, không cảm thấy day dứt thì điều đó mới thật sự đáng sợ. Vì vậy, sự ám ảnh trong trường hợp này lại là biểu hiện của lương tri và nhân tính.
Thao tác lập luận phân tích là cách chia nhỏ đối tượng thành nhiều yếu tố bộ phận để đi sâu xem xét một cách toàn diện về nội dung, hình thức của đối tượng.
Link tham khảo: Các thao tác lập luận trong văn nghị luận
Từ nhân vật cụ già – người học trò cũ, hãy rút ra bài học ý nghĩa nhất về sự hối lỗi.
Từ nhân vật cụ già – người học trò cũ, hãy rút ra bài học ý nghĩa nhất về sự hối lỗi.
Dựa vào hành động, tâm trạng và quá trình thay đổi của nhân vật để rút ra bài học phù hợp; liên hệ với nhận thức và cách ứng xử của bản thân trong cuộc sống.
Bài học:
- Khi mắc lỗi, con người cần dũng cảm đối diện với sự thật.
- Biết hối lỗi, ăn năn là biểu hiện của nhân cách và lương tri.
- Sự tha thứ và bao dung có thể giúp con người được giải thoát khỏi ám ảnh, đau khổ.
Giải thích:
Người học trò trong truyện đã mang nỗi ám ảnh suốt nhiều năm vì nghĩ rằng mình gây ra vụ cháy khiến thầy giáo bị bỏng nặng. Dù đã đi nhiều nơi và trải qua nhiều năm tháng, ông vẫn không thể quên lỗi lầm ấy.
Cuối cùng, ông đã tìm về gặp lại thầy giáo cũ để đối diện với quá khứ. Chính sự bao dung và tha thứ của người thầy đã giúp ông được giải thoát khỏi nỗi đau tinh thần đè nặng suốt cuộc đời.
Qua đó, truyện cho thấy hối lỗi không làm con người yếu đuối mà ngược lại, đó là biểu hiện của sự trưởng thành và lòng nhân hậu.
Danh sách bình luận