Đề bài

Đọc văn bản dưới đây và trả lời các câu hỏi:

NGƯỜI BẠN MỚI

Buổi học hôm nay có chuyện hay quá! Vừa về đến nhà Tú khoe ngay với mẹ:

- Mẹ ơi! Lớp con có một thằng

Mẹ ngẩng lên:

- Sao lại thằng?

Tú vẫn hớn hở:

- Vâng! Một thằng mới vào học mẹ ạ! Buồn cười lắm!

Mẹ nhìn em:

- Buồn cười làm sao?

- Hí hí! Nó mặc áo con gái, mẹ ạ!

Mẹ hỏi:

- Áo con gái thế nào?

Tú vừa cười vừa kể rằng: Cái thằng ấy mới xin chuyển về, vào lớp 5C của con, nó mặc cái quần ngắn ơi là ngắn và cái áo sơ mi ở trong chiếc áo len thì lại cổ lá sen. Kiểu cổ áo của con gái. Thế có buồn cười không?

- Cái thằng ấy, mẹ ạ

Mẹ lắc đầu:

- Sao con cứ gọi bạn là thằng thế nhỉ? Nói chuyện với mẹ, với bố, con không được gọi bạn là thằng nọ thằng kia. Bạn ấy tốt hay xấu mà con lại gọi thế?

Tú lúng túng:

- Con con cũng chưa biết ạ!

- Không biết một tí gì hết?

Tú ngần ngừ, rồi thưa:

- Nó dát lắm mẹ ạ. Chúng con chế là mặc áo con gái, nó chỉ im lặng rồi đứng một mình thôi.

Nghe Tú nói, vẻ mặt mẹ vẫn không vui. Mẹ nhìn em có ý trách:

- Hết gọi bạn là thằng, rồi lại gọi là nó. Sao con không gọi hẳn tên bạn ra hoặc là: bạn ấy, bạn con được nhỉ? Tên bạn ấy là gì?

- Là Nam. Phó Văn Nam mẹ ạ. Buồn cười quá cơ!

- Thế thì đến mai, con hãy chơi với Nam và hỏi sao Nam lại mặc áo con gái nhé!

Cậu Nam ấy, hóa ra là một học sinh giỏi. Ngay bài toán tập đầu tiên làm ở lớp mới, không cần phải hỏi bạn ngồi bên cạnh, không xem bài của ai, cậu ấy đã được hẳn mười điểm. Mà chữ viết nữa chứ, rất đẹp.

Tú làm quen và biết được rằng nhà Nam nghèo thôi. Đến cái ti vi, bố mẹ cậu ấy cũng không có tiền để mua. Nam phải chuyển trường đi theo bố mẹ, vì mãi đến bây giờ cơ quan mới chia nhà cho. Trước đây là đi ở nhờ. Bố mẹ Nam có hai con. Chị Nam là con gái, áo quần mặc chật từ lúc bé, có cái nào mẹ lại mặc cho Nam. Mặc ở nhà và mặc ở trong cũng được. Mẹ Nam bảo Nam là: Bộ mặc ở ngoài thì cần phải đúng là của con trai. Lớn hơn nữa, thì thôi. Giờ còn bé thì mặc tạm. Mẹ sẽ dành tiền may cho Nam. Thương mẹ vất vả, nên Nam đã vâng lời. Tú nghe bạn kể mà thương bạn. Mặc áo thừa của chị, mà vẫn học giỏi, lại biết thương mẹ, chứ không đua đòi, thấy ai có cái gì cũng muốn có theo.

Ngay hôm đó, về nhà Tú khoe:

- Mẹ ơi! Bạn Nam ấy, hay lắm mẹ ạ!

Mẹ hỏi:

- Hay làm sao?

- Bạn ấy là học sinh giỏi và ngoan, mẹ ạ!

Mẹ nhìn em. Ánh mắt mẹ cười vui

(Phong Thu - Những truyện hay viết cho thiếu nhi, NXB Kim Đồng)

Câu 1

Văn bản Người bạn mới thuộc thể loại truyện gì?

Phương pháp giải

Dựa vào đặc trưng thể loại: xem văn bản có cốt truyện, nhân vật, lời kể, diễn biến sự việc hay không.

Lời giải của GV Loigiaihay.com

Thể loại truyện ngắn

Giải thích:

Văn bản có đầy đủ yếu tố của truyện ngắn: có nhân vật (Tú, mẹ, Nam), có cốt truyện (từ hiểu lầm => thay đổi nhận thức), có lời kể xen lời thoại.

Mở rộng

- Truyện ngắn là tác phẩm văn xuôi cỡ nhỏ, ít nhân vật, ít sự kiện phức tạp; cốt truyện thường không chia thành nhiều tuyến; chi tiết cô đúc; lời văn mang nhiều ẩn ý;…

- Truyện ngắn thường phản ánh một “khoảnh khắc”, một tình huống độc đáo, một sự kiện gây ấn tượng mạnh, có ý nghĩa nhất trong cuộc đời nhân vật.

- Kết cấu truyện ngắn không chia thành nhiều tuyến nhân vật.

- Sử dụng chi tiết cô đúc và lối hành văn mang nhiều ẩn ý

- Có truyện ngắn khai thác cốt truyện kì lạ, lại có truyện ngắn viết về câu chuyện giản dị, đời thường; có truyện ngắn giàu tính triết lí, trào phúng, châm biếm, hài hước, lại có truyện ngắn rất giàu chất thơ…

Link tham khảo:

Truyện ngắn là gì? Đặc điểm của truyện ngắn

Đặc điểm nhân vật, lời của người kể trong truyện ngắn

---

Xem thêm các câu hỏi cùng đoạn

Câu 2

Văn bản Người bạn mới viết về đề tài gì?

Phương pháp giải

Đọc toàn bộ nội dung, xác định vấn đề trung tâm mà câu chuyện hướng tới.

Chú ý các chi tiết xoay quanh mối quan hệ giữa các nhân vật.

Lời giải của GV Loigiaihay.com

Đề tài: Bạn bè

Giải thích:

Câu chuyện xoay quanh việc Tú làm quen, hiểu và thay đổi cách nhìn về Nam (một người bạn mới). Nội dung tập trung vào tình bạn, cách ứng xử với bạn bè => đề tài là “bạn bè”.

Mở rộng

- Đề tài là lĩnh vực đời sống được nhà văn nhận thức, lựa chọn, khái quát, bình giá và thể hiện trong văn bản. Việc lựa chọn đề tài bước đầu bộc lộ khuynh hướng và ý đồ sáng tác của tác giả.

- Cách xác định đề tài: Căn cứ vào nội dung văn bản để xác định văn bản đang đề cập tới khía cạnh, vấn đề nào của đời sống.

---

Câu 3

Tú đã nhận xét Nam là học sinh “giỏi” và “ngoan”. Em hãy tìm những từ ngữ trong văn bản để khẳng định lời Tú nhận xét là đúng.

Phương pháp giải

Chú ý đoạn giữa và cuối văn bản, tìm các chi tiết cụ thể chứng minh cho nhận xét “giỏi” và “ngoan”.

Lời giải của GV Loigiaihay.com

Tú nói Nam là “giỏi” và “ngoan”, những chi tiết chứng minh:

“Ngay bài toán tập đầu tiên... cậu ấy đã được hẳn mười điểm.”

“Chữ viết rất đẹp.”

“Mặc áo thừa của chị, mà vẫn học giỏi, lại biết thương mẹ, chứ không  đua đòi...”

=> Những chi tiết trên xác nhận lời nhận xét của Tú là hoàn toàn đúng.

Giải thích:

Các chi tiết như “được hẳn mười điểm”, “chữ viết rất đẹp”: chứng minh Nam học giỏi.

Chi tiết “biết thương mẹ, không đua đòi”: thể hiện sự ngoan ngoãn

=> Những dẫn chứng này trực tiếp thể hiện phẩm chất

Mở rộng

Tính cách nhân vật là những đặc điểm riêng tương đối ổn định của nhân vật, được bộc lộ qua mọi hành động, cách ứng xử, cảm xúc, suy nghĩ,… Tính cách nhân vật còn được thể hiện qua các mối quan hệ, qua lời kể và suy nghĩ của nhân vật khác.

Link tham khảo: Nhân vật và tính cách nhân vật trong truyện

---

Câu 4

Chỉ ra lời người kể chuyện và lời của nhân vật trong đoạn trích sau:
Nghe Tú nói, vẻ mặt mẹ vẫn không vui. Mẹ nhìn em có ý trách:
- Hết gọi bạn là thằng, rồi lại gọi là nó. Sao con không gọi hẳn tên bạn ra hoặc là: bạn ấy, bạn con được nhỉ? Tên bạn ấy là gì?
- Là Nam. Phó Văn Nam mẹ ạ. Buồn cười quá cơ!

Phương pháp giải

Phân biệt dựa vào hình thức:

- Lời người kể chuyện: không có dấu gạch đầu dòng, mang tính tường thuật.

- Lời nhân vật: có dấu “-” hoặc đặt trong ngoặc kép, là lời nói trực tiếp.

Lời giải của GV Loigiaihay.com

- Lời của người kể chuyện: Nghe Tú nói, vẻ mặt mẹ vẫn không vui. Mẹ nhìn em có ý trách

- Lời của nhân vật

+ “Hết gọi bạn là thằng, rồi lại gọi là nó. Sao con không gọi hẳn tên bạn ra hoặc là: bạn ấy, bạn con được nhỉ? Tên bạn ấy là gì?”

+ “Là Nam. Phó Văn Nam mẹ ạ. Buồn cười quá cơ!”

Giải thích:

Đoạn “Nghe Tú nói, vẻ mặt mẹ vẫn không vui…” là lời kể (miêu tả thái độ).
Các câu có dấu “-” như lời của mẹ và Tú là lời nhân vật.

Mở rộng

- Trong truyện ngắn, lời người kể chuyện nhằm giới thiệu, miêu tả nhân vật, bối cảnh; bình luận, dẫn dắt câu chuyện, tạo thành giọng chủ đạo của truyện.

- Lời nhân vật là phương tiện bộc lộ ý nghĩ, tâm trạng, cá tính của nhân vật trong từng tình huống cụ thể, góp phần thể hiện phẩm chất, tính cách nhân vật.

Link tham khảo: Lời người kể chuyện và lời nhân vật trong truyện ngắn

---

Câu 5

Giả sử, em bị bạn bè hiểu lầm, trong hoàn cảnh đó, em sẽ ứng xử như thế nào?

Phương pháp giải

Liên hệ bản thân, nêu cách ứng xử hợp lí.

Trình bày theo hướng: thái độ => hành động => kết quả mong muốn.

Lời giải của GV Loigiaihay.com

Nếu em bị bạn bè hiểu lầm, em sẽ bình tĩnh giải thích để các bạn hiểu rõ vấn đề. Nếu lời giải thích chưa được chấp nhận ngay, em sẽ vẫn cư xử tốt, không nổi nóng hay phản ứng tiêu cực. Em tin rằng chỉ cần mình sống thật lòng, rồi mọi người sẽ nhận ra và thấu hiểu.

Giải thích:

Việc “bình tĩnh giải thích, không nóng giận, tiếp tục cư xử tốt” là phù hợp vì giúp giải quyết hiểu lầm một cách tích cực. Cách này thể hiện sự trưởng thành và giống bài học từ câu chuyện (không vội đánh giá người khác).

Mở rộng

Thông điệp (của văn bản) là ý tưởng quan trọng nhất, là bài học, cách ứng xử mà tác giả muốn gửi đến người đọc.

Link tham khảo: Thông điệp là gì?

---