Đề bài

Đọc văn bản sau và trả lời các câu hỏi:

Những vườn xung quanh, mai đã bắt đầu trụi lá. Ngày nào, chú Tảo cũng cái quần soọc đen lơ lửng, áo may-ô thủng lỗ chỗ, đầu đội cái nón kết đỏ, len lỏi giữa những hành cây hỏi sang: "Bên ấy chưa nhặt lá à?". Chưa ai nhặt lá mai cả.

Trong vườn, mai vẫn rậm rịt, không ai rảnh mà làm việc ấy, gần cuối năm, bà cụ lại được mời đi tỉnh chơi, những người trẻ còn lại trong nhà đùn đẩy nhau, ai cũng ngại, ai cũng cố cho rằng người ta chỉ bày vẽ, chứ cứ thử không nhặt xem, nó có nở không? Nở quá đi chứ!

Rồi một người nhớ ra, bảo "Ờ năm nay không có chú nhỏ nào đến nhặt lá giùm nhỉ?". Ở nhà, không cần quy ước, cứ ai lân la tán tỉnh Hạc đều được gọi là "chú nhỏ", có chú đến rồi đi luôn, có chú lai rai lâu lâu đảo qua một lần rồi biến mất, mỗi chú để lại một vài kỷ niệm trong nhà, trong vườn, trong cái trại gà lợp lá dừa mục nát. Đó là những cái ghế con đóng vuông vức đầy đinh; những cành cây bị bẻ quặt, uốn cong, cố vặn theo hình con lân, con phụng; là hệ thống máng ăn cho gà, dùng không biết bao giờ mới hỏng... Mọi người vẫn đùa, hỏi: "Hạc! Mày có nhớ thằng nào làm việc nào không?". Hạc vêu mặt cười: "Nhớ chứ, tôi ghi sổ hết mà!". Mọi người cười đe: "Cẩn thận! Một trong những thằng ấy mà vớ được cuốn sổ thì mày khốn!"

Ờ đúng rồi, mấy năm nay chẳng có ai đến nhặt lá mai cho Hạc. Tuyến lấy vợ. Nhật xuất cảnh. Chức cách đây mấy hôm thấy chạy xe vèo vèo ngoài ngã ba, chở một đứa con gái bé như cái kẹo, không ôm iếc gì cả nhưng nhìn thì biết ngay là bồ bịch. Đó là những "chú nhỏ" năm xưa, tay lăm lăm kéo, đứng chông chênh trên cái ghế gỗ, hay khom lưng giữa những tàn mai già, nhặt lá. Lá mai xạm màu rơi đầy gốc, họ lại nghĩ ra việc quét vườn. Hạc lúc tựa gốc mít, lúc đi quanh chú nhỏ, nói chuyện "ngụ ngôn", đôi khi buồn cười, thấy hình như đã nói những câu thế này, cũng trong tiếng chổi lạt xạt quét vườn, vào năm ngoái, với người năm ngoái. Rồi về, nấn ná ở cổng, hẹn Tết nhớ đến coi mai nở, à trước Tết chứ, để còn chở đi chợ. Năm nào Hạc cũng phải giảng giải việc đi chợ Tết cho một người nào đấy, anh chị trong nhà lại cười: "Người vô duyên, không giữ ai được quá một năm!".

Rốt cuộc, cả đám người trẻ tuổi trong nhà vừa quyết định vừa cười láu cá: "Khỏi, thử một năm không nhặt lá, biết đâu hoa ra lác đác lại chẳng đẹp hơn?". Họ vùi đầu vào mua sắm, may cho nhanh mấy bộ quần áo Tết. Hai mươi tám Tết bà cụ mới về, đứng lọt thỏm giữa những bị cói, giỏ cước, trẻ con trong nhà ùa ra, miệng hét, tay xách, người lớn cũng ùa ra, cười: "Tết về rồi!". Bà cụ nhìn khoảng vườn còn rậm rịt lá mai, lắc đầu: "Chúng mày đáng sợ thật!" . Cả lũ lại cười.

Mùng Một, mùng hai Tết, không có mai, Hạc thấy Tết giống như một ngày chủ nhật, như nhà ai giàu có làm đám cưới đốt pháo thật nhiều. Một người nói: "Mày đừng có đổ thừa! Cái hoa mai quê mùa ấy việc gì làm mày mất Tết", rồi ngậm miệng ngay, nhìn Hạc như muốn nói: "Chẳng qua năm nay không thằng nào đến nữa mà thôi!". Hạc cũng chỉ cười, vào nhà nằm, lôi mấy tờ báo Xuân ra xem mà thấy buồn rũ rượi: "Năm nay mình đã bao nhiêu tuổi? Vì sao những ngày lễ Tết mình luôn phải nằm nhà?".

Một đứa cháu trèo lên giường, moi móc từ trong túi ra một đống hạt dưa và một nắm phong bao ra đếm lại. Hạc cười: " Dì thấy con đếm phải đến chục lần chứ không ít!". Cô nghĩ: "Ngày xưa mình cũng như thế này" rồi lơ mơ ngủ mất.

Mọi người kêu lên ngán ngẩm: "Hết Tết!". Rồi vặn đồng hồ báo thức, dậy sớm đi làm trở lại. Bây giờ bà cụ mới đi nhặt lá mai được, lụi cụi từ gốc này qua gốc khác, thỉnh thoảng pháo sót lẹt đẹt đâu đó trong xóm nhỏ. Hạc đi quanh mẹ: "Chi vậy?". Bà cụ móm mém cười: "Tội nghiệp, nhặt để nó nở!”

Mai nở. Một chiều kia, như đã hẹn, một cô bạn dẫn ông anh họ đến nhà Hạc, gửi anh ta lại bảo: "Ra chợ một chút" rồi phóng xe đi mất, lại bỏ nhỏ: "Ông đàng hoàng lắm đó!". Anh ta lù khù, tay khư khư giữ cái mũ vàng như củ nghệ, chậm chạp, mãi mới cởi được xăng-đan để vào nhà. Hạc cau mày: "Khi mình còn trẻ, cỡ này đừng hòng bò đến gần!". Rồi đau đớn nghĩ: "Sao mình cay đắng thế này!".

Họ ngồi một lúc lâu, có tám trang báo giở qua giở lại, chẳng đọc được tin gì. Cũng không biết nói chuyện gì. Hạc rủ: "Ra vườn xem mai chơi!". Họ đi qua những góc vườn, nơi khoảng một chục cây mai bung ra đặc kịt những hoa vàng nở muộn. Hạc nghĩ: "Có mai rồi đấy, mà vẫn không thành Tết!". Hai người khoanh tay bước, chỉ có tiếng lá mai lạt xạt dưới chân. Họ vẫn không biết nói gì, nghiêm trang như giám khảo hội hoa Xuân... Và nắng chiều tắt dần, như một dải voan cũ vắt trên ngọn cây, nhợt nhạt...

(Hoa muộn, Truyện ngắn Phan Thị Vàng Anh, Nxb Trẻ, TP Hồ Chí Minh, 2012, tr 198 – 201)

Câu 1

Xác định chủ đề của văn bản.

Phương pháp giải

Từ nội dung rút ra chủ đề

Lời giải của GV Loigiaihay.com

Chủ đề của văn bản: Nét đẹp truyền thống trong ngày Tết/Nhặt lá mai/Hoa mai ngày tết.

---

Xem thêm các câu hỏi cùng đoạn

Câu 2

Chỉ ra tình huống truyện của tác phẩm.

Phương pháp giải

Đọc và xác định các sự kiện chính, tình huống truyện

Lời giải của GV Loigiaihay.com

Tình huống truyện của tác phẩm: Nhà Hạc có vườn mai thường nở đúng dịp Tết vì năm nào cũng có bạn của Hạc giúp nhặt lá đúng thời điểm trước tết. Nhưng năm nay, không có ai đến giúp Hạc nhặt lá mai nên mai nở muộn.

---

Câu 3

Nhân vật Hạc đã trải qua những nấc thang tâm lí như thế nào trong câu chuyện?

Phương pháp giải

Xác định những nấc thang tâm lí mà nhân vật Hạc đã trải qua

Lời giải của GV Loigiaihay.com

Nhân vật Hạc đã trải qua những nấc thang tâm lí trong câu chuyện:

- Hồn nhiên, nhí nhảnh, vui tươi khi có nhiều “chú nhỏ” đến giúp đỡ việc nhà.

- Thấy buồn rũ rượi khi không còn ai đến nhặt lá mai giúp Hạc dịp Tết nữa: "Năm nay mình đã bao nhiêu tuổi? Vì sao những ngày lễ Tết mình luôn phải nằm nhà?".

- Thấy nuối tiếc, xót xa khi nhận ra mình không còn trẻ nữa: Hạc cau mày: "Khi mình còn trẻ, cỡ này đừng hòng bò đến gần!". Rồi đau đớn nghĩ: "Sao mình cay đắng thế này!".

---

Câu 4

Phân tích tác dụng của việc sử dụng dấu ba chấm (…) trong câu văn sau: “Họ vẫn không biết nói gì, nghiêm trang như giám khảo hội hoa Xuân...”

Phương pháp giải

Vận dụng kiến thức đã học về chức năng của dấu ba chấm

Lời giải của GV Loigiaihay.com

Tác dụng của việc sử dụng dấu ba chấm (…):

- Diễn tả khoảng lặng trong giao tiếp giữa Hạc và người anh họ của cô bạn thân.

- Góp phần bộc lộ cảm xúc ngại ngùng, khó nói của hai nhân vật trong hoàn cảnh chỉ có họ với nhau.

- Khiến lời kể giàu cảm xúc, bộc lộ sự đồng cảm, sẻ chia của tác giả với nhân vật Hạc trong truyện ngắn.

---

Câu 5

Từ câu chuyện của nhân vật Hạc, anh (chị) có suy nghĩ gì về giá trị của kí ức đối với mỗi con người?

Phương pháp giải

Liên hệ thực tế

Lời giải của GV Loigiaihay.com

Từ câu chuyện của nhân vật Hạc, ta thấy được giá trị của kí ức đối với mỗi con người vô cùng lớn.

- Kí ức là những gì thuộc về quá khứ, để lại ấn tượng khó phai cho con người.

- Kí ức giúp con người nhìn nhận lại những gì đã qua, khơi dậy nguồn cảm xúc đẹp đẽ và là liều thuốc tinh thần quý giá.

- Kí ức có vai trò điều chỉnh suy nghĩ, hành động của con người trong thực tại và tương lai.

---

Câu 6

Viết đoạn văn (khoảng 200 chữ) trình bày phân tích giá trị chủ đề của của truyện ngắn Hoa muộn (Phan Thị Vàng Anh).

Phương pháp giải

- Nội dung: Có thể triển khai những ý cơ bản sau:

+ Khái quát tác giả, tác phẩm, đoạn trích.

+ Khái niệm chủ đề:

+ Các chủ đề văn bản: sự thay đổi của thời gian và cuộc sống; sự trôi qua của thời gian và tuổi trẻ; sự lãng quên và cô đơn, sự đối lập giữa quá khứ và hiện tại.

+ Vai trò của chủ đề chính, chủ đề phụ.

+ Đánh giá chung

Lời giải của GV Loigiaihay.com

Phan Thị Vàng Anh là một tác giả nổi bật trong nền văn học đương đại Việt Nam, được biết đến qua những tác phẩm giàu cảm xúc và sâu sắc. Trong truyện ngắn "Hoa muộn", tác giả khắc họa tâm trạng của nhân vật Hạc trong bối cảnh Tết đến gần, khi những kỷ niệm về tuổi trẻ và mối quan hệ xung quanh dần phai nhạt. Chủ đề chính của đoạn trích xoay quanh sự thay đổi của thời gian và cuộc sống, thể hiện qua những biến chuyển trong các mối quan hệ và cảm xúc của Hạc. Thời gian được thể hiện qua hình ảnh những chiếc lá mai rụng và những kỷ niệm về những "chú nhỏ" năm xưa. Nhân vật Hạc cảm nhận rõ ràng sự trôi qua của thời gian khi những người trẻ trong gia đình đều bận rộn với cuộc sống riêng, không còn ai đến nhặt lá mai như trước. Điều này không chỉ làm mất đi không khí Tết mà còn khiến Hạc cảm thấy cô đơn và lạc lõng giữa dòng đời. Sự trôi qua của thời gian không chỉ khiến Hạc nhớ lại những kỷ niệm vui vẻ với những "chú nhỏ" đã từng đến nhặt lá mai, nhưng giờ đây họ đã rời xa. Sự mất mát này khiến Hạc cảm thấy nỗi buồn sâu sắc về tuổi trẻ đã qua đi, khi mà những kỷ niệm đẹp đẽ giờ chỉ còn là dĩ vãng. Hạc tự hỏi về giá trị của cuộc sống khi những ngày lễ Tết không còn ý nghĩa như trước. Bên cạnh đó, tác phẩm còn thể hiện sự đối lập giữa quá khứ và hiện tại, làm nổi bật sự lãng quên và cô đơn trong tâm hồn Hạc. Trong bối cảnh Tết, mọi người trong gia đình đều quên mất việc nhặt lá mai, chỉ lo cho những bộ quần áo mới. Hạc cảm thấy cô đơn khi không còn ai quan tâm đến những truyền thống và kỷ niệm mà anh trân trọng. Sự lãng quên này không chỉ là việc không nhặt lá mai mà còn là sự thiếu vắng tình cảm và sự gắn kết giữa các thành viên trong gia đình. Hình ảnh những "chú nhỏ" năm xưa và những kỷ niệm vui vẻ đối lập với hiện tại tẻ nhạt và cô đơn của Hạc. Trong khi quá khứ tràn đầy kỷ niệm đẹp, hiện tại lại chỉ là những ngày tháng trống rỗng, không có ai để chia sẻ. Điều này làm nổi bật nỗi buồn và sự tiếc nuối trong tâm hồn Hạc. Những chủ đề này không chỉ giúp người đọc cảm nhận được nỗi buồn sâu sắc trong cuộc sống của Hạc mà còn khơi gợi những suy tư về giá trị của thời gian và các mối quan hệ trong cuộc sống. Qua đó, tác phẩm thể hiện một thông điệp nhân văn về sự quý giá của những kỷ niệm và tình cảm con người.

---