Đọc bài thơ sau và trả lời các câu hỏi:
CA DAO VÀ MẸ
Mẹ ru khúc hát ngày xưa
Qua bao nắng sớm chiều mưa vẫn còn
Chân trần mẹ lội đầu non
Che gióng giữ tiếng cười giòn cho ai ...
Vì ai chân mẹ dẫm gai
Vì ai tất tả vì ai dãi dầu
Vì ai áo mẹ phai màu
Vì ai thao thức bạc đầu vì ai?
Lớn từ dạo đó ta đi
Chân mây góc biển mấy khi quay về
Mẹ ngồi lặng cuối bờ đê
Đầu năm tháng đếm ngày về của ta
Mai vàng mấy lượt trổ hoa
Hàng hiên hanh nắng sương sa mấy lần
Đồng xa rồi lại đồng gần
Thương con mẹ lội đồng gần đồng xa
“Âu ơ...” tiếng vọng xẻ tim
Lời ru xưa bỗng về tìm con mơ
Đâu rồi cái tuổi ngây thơ
Mẹ ta nay đã mịt mờ chân mây
Chiều đông giăng kín heo may
Tìm đâu cho thấy tháng ngày “ầu ơ ... “
(Đỗ Trung Quân)
Xác định phong cách ngôn ngữ của bài thơ?
Xác định phong cách ngôn ngữ của bài thơ?
Căn cứ vào đặc trưng các phong cách ngôn ngữ đã học.
Quan sát thể loại văn bản, cách sử dụng từ ngữ, hình ảnh, cảm xúc.
- Phong cách ngôn ngữ: nghệ thuật
Giải thích:
- Văn bản là một bài thơ → thuộc loại hình sáng tác văn chương
- Ngôn ngữ giàu hình ảnh, cảm xúc: “chân trần mẹ lội đầu non”, “tiếng vọng xẻ tim”, “mịt mờ chân mây”…
- Có sử dụng các biện pháp tu từ
=> Những đặc điểm này là dấu hiệu tiêu biểu của phong cách ngôn ngữ nghệ thuật.
- Phong cách ngôn ngữ nghệ thuật là phong cách được dùng trong sáng tác văn chương, nó không có giới hạn về đối tượng giao tiếp, không gian và thời gian giao tiếp.
- Đặc trưng của phong cách ngôn ngữ nghệ thuật: tính hình tượng, tính truyền cảm, tính cá thể
Một số link tham khảo:
Xác định phương thức biểu đạt chính của bài thơ?
Xác định phương thức biểu đạt chính của bài thơ?
Xem nội dung văn bản chủ yếu nhằm mục đích gì: kể chuyện, miêu tả, biểu cảm hay nghị luận?, xác định yếu tố nào được sử dụng chính.
- Phương thức biểu đạt chính: biểu cảm
Giải thích:
Nội dung chủ yếu bộc lộ tình cảm: nhớ mẹ, thương mẹ, tiếc nuối tuổi thơ
- Phương thức biểu cảm là một nhu cầu của con người trong cuộc sống bởi trong thực tế sống luôn có những điều khiến ta rung động (cảm) và muốn bộc lộ (biểu) ra với một hay nhiều người khác.
- Phương thức biểu cảm là dùng ngôn ngữ để bộc lộ tình cảm, cảm xúc của mình về thế giới xung quanh.
Chỉ ra và nêu hiệu quả nghệ thuật biện pháp tu từ của bốn dòng thơ cuối: Đâu rồi cái tuổi ngây thơ... Tìm đâu cho thấy tháng ngày “ầu ơ ... “
Chỉ ra và nêu hiệu quả nghệ thuật biện pháp tu từ của bốn dòng thơ cuối: Đâu rồi cái tuổi ngây thơ... Tìm đâu cho thấy tháng ngày “ầu ơ ... “
Căn cứ các biện pháp nghệ thuật đã học
“Tháng ngày ‘ầu ơ’” => Hoán dụ (chỉ tuổi thơ được nghe lời ru của mẹ)
Vận dụng kiến thức về biện pháp hoán dụ
- Biện pháp: Hoán dụ: tháng ngày “ẩu ơ” - chỉ tháng ngày thơ ấu được nghe lời hát ru của mẹ.
- Tác dụng: Nhấn mạnh những tháng ngày được nghe lời hát ru trở thành kí ức đậm sâu trong tâm trí tác giả và cảm giác tiếc nuối, nhớ thương những tháng ngày đó.
Giải thích:
“Tháng ngày ‘ầu ơ’” không phải chỉ âm thanh cụ thể mà gợi cả tuổi thơ được nghe lời ru → đó là hoán dụ.
- Hoán dụ là biện pháp tu từ dùng từ ngữ vốn chỉ sự vật, hiện tượng này để gọi tên sự vật, hiện tượng khác có mối quan hệ tương cận (gần nhau) nhằm tăng khả năng gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt
- Hoán dụ có tác dụng tăng khả năng gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt
- Có 4 loại hoán dụ:
+ Lấy một bộ phận thay thế cho toàn thể.
+ Lấy vật chứa thay cho vật bị chứa.
+ Lấy dấu hiệu thay cho vật mang dấu hiệu.
+ Lấy cái cụ thể thay cho cái trừu tượng.
Link tham khảo: Biện pháp Hoán dụ
Dòng hồi tưởng về mẹ đã được nhà thơ tái hiện trong những khoảng thời gian nào? Trong đó, hình ảnh nào của người mẹ gây ấn tượng sâu sắc nhất? Vì sao?
Dòng hồi tưởng về mẹ đã được nhà thơ tái hiện trong những khoảng thời gian nào? Trong đó, hình ảnh nào của người mẹ gây ấn tượng sâu sắc nhất? Vì sao?
- Dựa vào mạch thời gian trong bài thơ
- Chia theo quá khứ – hiện tại – biến chuyển thời gian.
- Chọn hình ảnh gây ấn tượng và lí giải dựa vào nội dung.
- Dòng hồi tưởng về mẹ đã được nhà thơ tái hiện trong những khoảng thời gian: thời thơ ấu, lúc con đã trưởng thành và khi mẹ đã đi xa.
- Hình ảnh gây ấn tượng nhất:
Mẹ ngồi lặng cuối bờ đê
Đầu năm tháng đếm ngày về của ta
Câu thơ khắc họ hình ảnh người mẹ chờ đợi đứa con trở về. Mẹ đếm tháng đếm ngày để được gặp con, điều đó chứng tỏ tình yêu mẹ dành cho con là vô cùng lớn lao. Con chính là lửa ấm quanh đời mẹ, là trái xanh mẹ để dành. Chỉ có mẹ mới là người luôn ngóng trông con trở về dù bất cứ điều gì.
- Dòng hồi tưởng về mẹ đã được nhà thơ tái hiện trong những khoảng thời gian: thời thơ ấu, lúc con đã trưởng thành và khi mẹ đã đi xa.
- Hình ảnh gây ấn tượng nhất:
Mẹ ngồi lặng cuối bờ đê
Đầu năm tháng đếm ngày về của ta
Câu thơ khắc họ hình ảnh người mẹ chờ đợi đứa con trở về. Mẹ đếm tháng đếm ngày để được gặp con, điều đó chứng tỏ tình yêu mẹ dành cho con là vô cùng lớn lao. Con chính là lửa ấm quanh đời mẹ, là trái xanh mẹ để dành. Chỉ có mẹ mới là người luôn ngóng trông con trở về dù bất cứ điều gì.
Giải thích:
Dòng hồi tưởng xuất hiện ở:
- Thời thơ ấu: “mẹ ru, mẹ lội đồng, mẹ dẫm gai…”
- Khi con trưởng thành, đi xa: “chân mây góc biển…”
- Khi mẹ đã già, xa mờ: “mẹ ta nay đã mịt mờ chân mây…”
Cảm xúc vận động theo một trình tự và phát triển thành mạch. Mạch cảm xúc có nhiều cung bậc và sắc thái, chi phối các yếu tố nội dung và hình thức của một bài thơ trữ tình.
Link tham khảo: Mạch cảm xúc trong thơ
Vì sao khi mở đầu và kết thúc bài thơ, tác giả đều nhắc tới lời ru của mẹ?
Vì sao khi mở đầu và kết thúc bài thơ, tác giả đều nhắc tới lời ru của mẹ?
Xem kết cấu đầu – cuối có sự lặp lại hình ảnh gì.
Vì lời ru chứa đựng cả cuộc đời mẹ và tình yêu thương vô bờ bến của mẹ dành cho con; lời ru là âm thanh ngọt ngào, thân thuộc nhất trong cuộc đời của một con người. Lời ru cùng sự chăm sóc của mẹ đã nuôi ta khôn lớn, trưởng thành và trở thành sức mạnh giúp ta vượt qua mọi khó khăn.
Giải thích:
Lời ru là biểu tượng của tình mẹ. Mở đầu, lời ru gắn với tuổi thơ. Kết thúc, lời ru trở thành nỗ nhớ, ám ảnh. Việc lặp lại tạo kết cấu vòng tròn, nhấn mạnh rằng dù con lớn lên, đi xa, thời gian trôi qua thì tình mẹ và lời ru vẫn là cội nguồn sâu thẳm nhất trong tâm hồn.
Thông điệp (của văn bản) là ý tưởng quan trọng nhất, là bài học, cách ứng xử mà tác giả muốn gửi đến người đọc.
Link tham khảo: Thông điệp là gì?
Xác định thể thơ của văn bản
Xác định thể thơ của văn bản
Đếm số tiếng trong từng dòng thơ và quan sát quy luật gieo vần, ngắt nhịp của bài thơ
Thể thơ lục bát
Giải thích:
Bài thơ tuân thủ nghiêm ngặt quy tắc phối thanh, gieo vần và ngắt nhịp của thể thơ lục bát truyền thống của dân tộc (một câu sáu tiếng kết hợp với một câu tám tiếng).
Thơ lục bát (6 – 8) là thể thơ có từ lâu đời của dân tộc Việt Nam. Một cặp câu lục bát gồm một dòng 6 tiếng (dòng lục) và một dòng 8 tiếng (dòng bát)
Link tham khảo: Thơ lục bát và đặc điểm của thơ lục bát
Ghi lại những từ ngữ khắc họa hình ảnh người mẹ mà tác giả sử dụng trong khổ thơ thứ hai. Qua những từ ngữ đó, người mẹ hiện lên như thế nào trong kí ức của nhân vật người con?
Ghi lại những từ ngữ khắc họa hình ảnh người mẹ mà tác giả sử dụng trong khổ thơ thứ hai. Qua những từ ngữ đó, người mẹ hiện lên như thế nào trong kí ức của nhân vật người con?
Đọc kĩ khổ thơ thứ hai để trích xuất các từ ngữ miêu tả ngoại hình, hành động của mẹ.
Từ các từ ngữ đó, khái quát nên phẩm chất và số phận của người mẹ.
- Từ ngữ khắc họa hình ảnh mẹ: ngồi lặng; đếm năm tháng, đếm ngày về; thương con; lội đồng gần, đồng xa
- Qua những từ ngữ đó, người mẹ hiện lên trong sự lặng lẽ, cô đơn cùng nỗi ngóng trông, chờ đợi khắc khoải ngày đứa con đi xa trở về
Giải thích:
Các động từ "lặng", "đếm", "lội" đã cụ thể hóa nỗi lòng lo toan và sự hy sinh thầm lặng của mẹ qua năm tháng.
Hình ảnh trong trữ tình là các sự vật, hiện tượng, trạng thái đời sống được tái tạo một cách cụ thể, sống động bằng ngôn từ, khơi dậy cảm giác (đặc biệt là những ấn tượng thị giác) cũng như gợi ra những ý nghĩa tinh thần nhất định đối với người đọc.
Link tham khảo: Đặc điểm thơ trữ tình
Em hiểu thế nào về hình ảnh “Lời ru xưa bỗng về tìm cơn mơ”?
Em hiểu thế nào về hình ảnh “Lời ru xưa bỗng về tìm cơn mơ”?
Phân tích nghĩa của cụm từ "lời ru xưa" và "về tìm con mơ" trong mối quan hệ giữa quá khứ và hiện tại
- "Lời ru xưa": gợi nhớ đến những giai điệu ru ngủ từ thuở nhỏ, mang đến cảm giác an yên và thân thuộc
- "bỗng về tim cơn mơ" có thể hiểu là hình ảnh của những ký ức xa xưa, những kỉ niệm đẹp, bất chợt ùa về trong tâm trí => Tạo nên một hình ảnh vừa thực vừa mơ hồ, thể hiện sự giao thoa giữa quá khứ và hiện tại, là sự trở về với những ký ức ấm áp và an toàn từ thời thơ ấu trong những khoảnh khắc mơ mộng
Giải thích:
Hình ảnh thơ mang tính nhân hóa đầy tinh tế: "lời ru xưa" như một sinh thể có tâm hồn, tự tìm đường vượt qua ranh giới thời gian để tìm về xoa dịu, che chở cho đứa con đang mệt mỏi giữa dòng đời bôn ba.
Hình ảnh trong trữ tình là các sự vật, hiện tượng, trạng thái đời sống được tái tạo một cách cụ thể, sống động bằng ngôn từ, khơi dậy cảm giác (đặc biệt là những ấn tượng thị giác) cũng như gợi ra những ý nghĩa tinh thần nhất định đối với người đọc.
Link tham khảo: Đặc điểm thơ trữ tình
Việc tác giả sử dụng biện pháp tu từ điệp ngữ trong dòng thơ “Đếm năm tháng đếm ngày về của ta” mang lại hiệu quả nghệ thuật gì?
Việc tác giả sử dụng biện pháp tu từ điệp ngữ trong dòng thơ “Đếm năm tháng đếm ngày về của ta” mang lại hiệu quả nghệ thuật gì?
Chỉ ra từ ngữ được lặp lại trong câu thơ và phân tích tác động của nó đối với nhạc điệu của câu thơ cũng như việc thể hiện nội tâm nhân vật người mẹ.
- Điệp ngữ "đếm"
- Hiệu quả nghệ thuật:
+ Tăng tính nhịp điệu và âm hưởng của câu
+ Nhấn mạnh tâm trạng hồi hộp, kiên nhân, trông mong chờ đợi của mẹ
+ Thể hiện tình yêu thương, quan tâm của mẹ dành cho con
Giải thích:
Phép điệp từ đã chuyển hóa một hành động đo lường thời gian cơ học thành một biểu hiện xúc cảm thiêng liêng của tình mẫu tử.
- Điệp ngữ (hay điệp từ) là một biện pháp tu từ trong văn học, trong đó tác giả lặp lại một từ, một cụm từ hoặc cả một câu với dụng ý cụ thể nhằm tăng tính biểu cảm cho đoạn văn, đoạn thơ.
- Tác dụng của điệp ngữ: nhấn mạnh, tạo nhịp điệu, tăng tính biểu cảm.
- Phân loại điệp ngữ:
+ Điệp ngữ cách quãng
+ Điệp ngữ nối tiếp
+ Điệp ngữ chuyển tiếp (điệp vòng)
Link tham khảo: Điệp ngữ là gì? Tác dụng của điệp ngữ
Bài thơ đã để lại trong lòng người đọc nhiều thông điệp ý nghĩa. Thông điệp nào khiến em thích nhất? Vì sao?
Bài thơ đã để lại trong lòng người đọc nhiều thông điệp ý nghĩa. Thông điệp nào khiến em thích nhất? Vì sao?
Lựa chọn một thông điệp tâm đắc nhất và đưa ra các lí lẽ thuyết phục, phù hợp với chuẩn mực đạo đức xã hội để lý giải.
- HS bày tỏ được thông điệp yêu thích
- Có lí giải thuyết phục trên cơ sở đảm bảo chuẩn mực đạo đức, văn hóa
Giải thích:
Bài thơ "Ca dao và mẹ" thực chất là tiếng lòng tự sự, là sự thức tỉnh muộn màng đầy xót xa của người con xa xứ. Do đó, thông điệp về sự trân trọng thời gian bên mẹ là bài học mang tính phổ quát, dễ dàng chạm vào tâm thức của bất kỳ ai đang mải mê với vòng xoáy cuộc đời mà quên mất bến đỗ bình yên của gia đình.
Thông điệp (của văn bản) là ý tưởng quan trọng nhất, là bài học, cách ứng xử mà tác giả muốn gửi đến người đọc.
Link tham khảo: Thông điệp là gì?
Danh sách bình luận