Đọc ngữ liệu dưới đây:
NHỚ NGOẠI
Con về quê cũ trời thưa vắng
Ngõ cúc buồn tênh dậu cúc già
Bên thềm trầu úa không người hái
Cau đã mấy mùa quên trổ hoa.
Nhớ xưa bóng ngoại nghiêng chiều nắng
Tóc trắng cùng mây trắng dưới trời
Xòe tay ngoại đếm từng thu cuối
Con nào hay biết mỗi thu vơi
Con đi mỗi bước xa, xa mãi
Dáng ngoại bên hiên. Nắng tắt dần
Là nghiêng về cội con tìm ngoại
Tê tái chiều buông tim góc sân
(Nhớ ngoại, Bảo Ngọc, giữ lửa, NXB hội nhà văn Trang)
Bài thơ trên được viết theo thể thơ nào? Chỉ ra dấu hiệu hình thức giúp em nhận ra thể thơ đó
Bài thơ trên được viết theo thể thơ nào? Chỉ ra dấu hiệu hình thức giúp em nhận ra thể thơ đó
Dựa vào đặc trưng thể loại
- Thơ bảy chữ
- Dấu hiệu: mỗi dòng 7 chữ
Giải thích:
Khi đếm số tiếng ở tất cả các câu thơ, ví dụ như câu: “Con / về / quê / cũ / trời / thưa / vắng” hoặc “Ngõ / cúc / buồn / tênh / dậu / cúc / già”, chúng ta đều thấy cấu trúc gồm 7 tiếng cố định.
- Thơ bảy chữ là thể thơ mỗi dòng có bảy chữ. Mỗi bài gồm nhiều khổ, mỗi khổ thường có bốn dòng thơ và có cách gieo vần, ngắt nhịp đa dạng.
- Thơ bảy chữ thường gieo vần chân hoặc vần cách
- Các dòng trong bài thơ thường ngắt nhịp 4/3, cũng có khi ngắt nhịp 3/4.
Link tham khảo: Thơ bảy chữ là gì? Một số yếu tố của thơ bảy chữ
Liệt kê 2 hình ảnh thơ gợi tả cảnh vật trong khu vườn nhà ngoại trong thể thơ thứ nhất
Liệt kê 2 hình ảnh thơ gợi tả cảnh vật trong khu vườn nhà ngoại trong thể thơ thứ nhất
Đọc và xác định 2 hình ảnh
Hai hình ảnh:
- “Ngõ cúc buồn tênh dậu cúc già”
- “Bên thềm trầu úa không người hái”
=> Gợi không gian vắng lặng, hoang vắng, in đậm dấu vết thời gian và nỗi nhớ.
Giải thích:
Những hình ảnh này phản ánh một thực tại xót xa: khu vườn xưa vẫn còn đó nhưng đã vắng bóng người chăm sóc.
Hình ảnh trong trữ tình là các sự vật, hiện tượng, trạng thái đời sống được tái tạo một cách cụ thể, sống động bằng ngôn từ, khơi dậy cảm giác (đặc biệt là những ấn tượng thị giác) cũng như gợi ra những ý nghĩa tinh thần nhất định đối với người đọc.
Link tham khảo: Đặc điểm thơ trữ tình
Chỉ ra và nêu hiệu quả diễn đạt của câu hỏi tu từ trong đoạn thơ sau:
Xoè tay ngoại đếm từng thu cuối
Con nào hay biết mỗi thu vơi
Chỉ ra và nêu hiệu quả diễn đạt của câu hỏi tu từ trong đoạn thơ sau:
Xoè tay ngoại đếm từng thu cuối
Con nào hay biết mỗi thu vơi
Vận dụng kiến thức về câu hỏi tu từ
- Câu hỏi tu từ: “Con nào hay biết mỗi thu vơi”
- Hiệu quả diễn đạt:
+ Gợi cảm giác tiếc nuối, ân hận của người cháu vì không nhận ra thời gian quý giá bên ngoại đang dần trôi đi.
+ Nhấn mạnh sự vô tâm, hồn nhiên của đứa trẻ ngày xưa đối lập với sự hy sinh, đợi chờ âm thầm của người bà.
+ Làm nổi bật nỗi nhớ thương, xót xa khi nghĩ về quá khứ và người thân yêu đã khuất.
Giải thích:
Bản chất câu này không nhằm mục đích tìm kiếm câu trả lời "có hay không", mà là một lời tự trách, một cái cúi đầu đầy ăn hận của người cháu khi trưởng thành nhìn lại quá khứ, nhận ra mình đã bỏ lỡ những khoảnh khắc quý giá bên người thân yêu.
- Câu hỏi tu từ là câu hỏi không dùng để hỏi mà để khẳng định, phủ định, bộc lộ cảm xúc,…
- Câu hỏi tu từ được sử dụng nhằm đạt một số hiệu quả giao tiếp như tăng sắc thái biểu cảm, biểu đạt ý nghĩa một cách tế nhị, uyển chuyển.
- Đặc điểm của câu hỏi tu từ:
+ Hình thức như một câu nghi vấn, có dấu chấm hỏi kết thúc câu
+ Mục đích: nhằm khẳng định, nhấn mạnh nội dung, ý nghĩa
+ Thông tin truyền tải dễ hiểu, mang ý nghĩa tượng trưng
+ Cách dùng: theo lối nói ẩn dụ, thể hiện sắc thái biểu đạt
+ Có thể mang hàm ý phủ định
Link tham khảo: Câu hỏi tu từ là gì? Đặc điểm của câu hỏi tu từ
Nêu chủ đề và căn cứ đề xác định chủ đề của bài thơ trên
Nêu chủ đề và căn cứ đề xác định chủ đề của bài thơ trên
Từ nội dung rút ra chủ đề
- Chủ đề: Nỗi nhớ da diết và tình cảm yêu thương, tiếc nuối của người cháu dành cho người bà đã khuất.
- Căn cứ: Qua những hình ảnh gợi nhớ về ngoại và khung cảnh xưa cũ (ngõ cúc, thềm trầu, bóng ngoại...), kết hợp với cảm xúc tiếc nuối, xót xa của người cháu khi nghĩ về quá khứ
Giải thích:
Toàn bộ cấu trúc bài thơ đi từ việc nhìn cảnh vật hiện tại để nhớ về kỷ niệm quá khứ, rồi quay lại thực tại đầy cô đơn.
- Chủ đề là vấn đề chính hoặc ý tưởng trung tâm mà một tác phẩm văn học, nghệ thuật, hoặc bài viết muốn truyền tải đến người đọc hoặc người xem.
- Chủ đề thường phản ánh những suy nghĩ, cảm xúc, và quan điểm của tác giả về một vấn đề cụ thể trong cuộc sống hoặc xã hội.
- Để xác định chủ đề, thường phải trả lời câu hỏi: Vấn đề cơ bản mà tác phẩm nêu lên là gì? Cần phải hiểu rõ nội dung mới xác định đúng chủ đề của bài.
Link tham khảo: Chủ đề và cách xác định chủ đề
Thông điệp nào gợi tả từ bài thơ trên có ý nghĩa sâu sắc nhất với em?
Thông điệp nào gợi tả từ bài thơ trên có ý nghĩa sâu sắc nhất với em?
Từ nội dung rút ra thông điệp phù hợp
Thông điệp: Hãy trân trọng thời gian bên những người thân yêu, đặc biệt là ông bà, khi họ còn hiện diện bên ta.
Giải thích:
Bài thơ không chỉ là tiếng lòng của riêng tác giả mà còn là bài học chung cho người đọc về đạo lý "uống nước nhớ nguồn", về cách nhìn nhận và trân quý các giá trị gia đình trước áp lực của thời gian và cuộc sống hiện đại.
Thông điệp (của văn bản) là ý tưởng quan trọng nhất, là bài học, cách ứng xử mà tác giả muốn gửi đến người đọc.
Link tham khảo: Thông điệp là gì?
Chỉ ra sự việc khơi nguồn cảm hứng trong bài thơ.
Chỉ ra sự việc khơi nguồn cảm hứng trong bài thơ.
Đọc kĩ khổ thơ đầu, tìm chi tiết nói về hoàn cảnh không gian, thời gian hoặc hành động cụ thể của nhân vật trữ tình làm nảy sinh tâm trạng hoài niệm.
Sự việc khơi nguồn cảm hứng: nhân vật trữ tình con trở về quê cũ.
Giải thích:
Khi đặt chân lên mảnh đất quen thuộc nhưng không còn bóng dáng người thân, sự đối lập giữa cảnh cũ và sự vắng bóng của ngoại đã trực tiếp đánh thức dòng cảm xúc hoài niệm, đau xót và nhớ thương.
- Cảm hứng chủ đạo là tình cảm, thái độ được thể hiện xuyên suốt tác phẩm đối với những vấn đề cuộc sống được nêu ra
- Cách xác định cảm hứng chủ đạo:
+ Thường được thể hiện qua các hình ảnh, từ ngữ và cảm xúc trong tác phẩm
+ Thường gắn liền với một tư tưởng hoặc thông điệp cụ thể mà tác giả muốn truyền tải.
Link tham khảo:
Xác định nhân vật trữ tình trong văn bản trên.
Xác định nhân vật trữ tình trong văn bản trên.
Căn cứ vào đại từ nhân xưng và cái "tôi" phát ngôn, bộc lộ tình cảm, cảm xúc xuyên suốt toàn bộ tác phẩm để định danh nhân vật trữ tình.
Nhân vật trữ tình: người cháu, xưng con, đã lớn, trưởng thành đi xa và nay trở về quê cũ.
Giải thích:
Việc gọi ngoại và xưng "con" thể hiện mối quan hệ ruột thịt gần gũi, sự gắn bó và kính trọng tuyệt đối của người cháu dành cho ngoại.
Nhân vật trữ tình (còn gọi là chủ thể trữ tình) là người trực tiếp bộc lộ rung động và tình cảm trong bài thơ trước một khung cảnh hoặc sự tình nào đó. Nhân vật trữ tình có mối liên hệ mật thiết với tác giả song không hoàn toàn đồng nhất với tác giả.
Link tham khảo: Thơ trữ tình là gì? Đặc điểm của thơ trữ tình
Những loài cây nào được miêu tả trong không gian nhà ngoại?
Những loài cây nào được miêu tả trong không gian nhà ngoại?
Đọc quét khổ thơ thứ nhất và liệt kê chính xác tên các loài hoa, loài cây xuất hiện trong không gian sân vườn nhà ngoại.
Những loài cây được miêu tả trong không gian nhà ngoại: dậu cúc, trầu, cau
Giải thích:
Đây là những loài cây, loài hoa vô cùng quen thuộc và mang tính biểu tượng ở các làng quê Việt Nam
Hình ảnh trong trữ tình là các sự vật, hiện tượng, trạng thái đời sống được tái tạo một cách cụ thể, sống động bằng ngôn từ, khơi dậy cảm giác (đặc biệt là những ấn tượng thị giác) cũng như gợi ra những ý nghĩa tinh thần nhất định đối với người đọc.
Link tham khảo: Đặc điểm thơ trữ tình
Chỉ ra những từ ngữ miêu tả người bà trong bài thơ trên.
Chỉ ra những từ ngữ miêu tả người bà trong bài thơ trên.
Rà soát các khổ thơ 2 và 3, tìm kiếm các chi tiết, từ ngữ phác họa ngoại hình, tư thế, dáng vẻ và hành động của người ngoại trong ký ức của người cháu.
Từ ngữ miêu tả người bà: bóng ngoại nghiêng chiều nắng, tóc trắng, xoè tay đếm, dáng ngoại bên hiên
Giải thích:
Những từ ngữ này khắc họa hình ảnh người ngoại vừa mang vẻ đẹp hao gầy, tần tảo, chịu thương chịu khó , vừa mang nét đẹp hiền từ, thanh cao như tiên hiền
Hình ảnh trong trữ tình là các sự vật, hiện tượng, trạng thái đời sống được tái tạo một cách cụ thể, sống động bằng ngôn từ, khơi dậy cảm giác (đặc biệt là những ấn tượng thị giác) cũng như gợi ra những ý nghĩa tinh thần nhất định đối với người đọc.
Link tham khảo: Đặc điểm thơ trữ tình
Phân tích tác dụng của biện pháp tu từ được sử dụng trong câu thơ
“Tóc trắng cùng mây trắng dưới trời”
Phân tích tác dụng của biện pháp tu từ được sử dụng trong câu thơ
“Tóc trắng cùng mây trắng dưới trời”
Xác định từ ngữ được lặp lại nhằm mục đích nghệ thuật và hình ảnh mang tính tương đồng, từ đó phân tích hiệu quả biểu cảm và nội dung.
- Biện pháp tư từ điệp ngữ: tóc trắng, mây trắng
- Tác dụng:
+ Tăng tính sinh động, gợi hình, gợi cảm.
+ Làm rõ nỗi vất vả của bà trong cuộc sống, nhấn mạnh dấu hiệu thời gian trên mái tóc bà. Đồng thời nhấn mạnh vẻ đẹp thanh thản, nhẹ nhàng của bà
+ Từ đó NVTT bộc lộ niềm thương cảm, ân hận, nuối tiếc cũng như tình yêu thương vô bờ với bà.
Giải thích:
Ngoại hòa mình vào thiên nhiên, nhẹ nhàng và hiển hiện như mây trời.
- Điệp ngữ (hay điệp từ) là một biện pháp tu từ trong văn học, trong đó tác giả lặp lại một từ, một cụm từ hoặc cả một câu với dụng ý cụ thể nhằm tăng tính biểu cảm cho đoạn văn, đoạn thơ.
- Tác dụng của điệp ngữ: nhấn mạnh, tạo nhịp điệu, tăng tính biểu cảm.
- Phân loại điệp ngữ:
+ Điệp ngữ cách quãng
+ Điệp ngữ nối tiếp
+ Điệp ngữ chuyển tiếp (điệp vòng)
Link tham khảo: Điệp ngữ là gì? Tác dụng của điệp ngữ
Chỉ ra nghĩa tường minh và nghĩa hàm ẩn các dòng thơ sau:
“Bên thềm trầu úa không người hái
Cau đã mấy mùa quên trổ hoa.”
Chỉ ra nghĩa tường minh và nghĩa hàm ẩn các dòng thơ sau:
“Bên thềm trầu úa không người hái
Cau đã mấy mùa quên trổ hoa.”
Phân định rõ tầng nghĩa bề mặt dựa trên câu chữ (tường minh) và tầng nghĩa sâu kín, kín đáo được gợi ra từ hiện thực đó (hàm ẩn).
- Nghĩa tường minh: NVTT về lại nhà bà, nhưng chỉ thấy cây cau, dây trầu không có người chăm sóc.
- Nghĩa hàm ẩn: NVTT về lại nhà bà, nỗi buồn, sự mất mát khi không còn bà khiến nhân vật trữ tình cảm nhận nỗi buồn, sự mất mát đó như bao trùm không gian, cảnh vật. Bà không còn nữa, những loài cây gắn bó với bà cũng như héo úa, thiếu sức sống, như mất mát…
Giải thích:
Nhà thơ mượn sự tàn tạ của hai loài cây tri kỷ với người già để nói giảm nói tránh về sự ra đi của ngoại, khiến nỗi đau trở nên trầm lắng nhưng thấm sâu.
- Nghĩa của từ là nội dung (sự vật, tính chất, hoạt động, quan hệ…) mà từ biểu thị.
- Có thể hiểu nghĩa của từ chính là nội dung mà từ biểu thị để giúp chúng ta có thể hiểu và nhận diện được nội dung từ đó.
Link tham khảo: Nghĩa của từ
Từ nỗi nuối tiếc, ân hận của người người cháu, anh chị suy nghĩ gì về cách yêu thương ông bà, cha mẹ (Trả lời trong từ 3 - 5 câu).
Từ nỗi nuối tiếc, ân hận của người người cháu, anh chị suy nghĩ gì về cách yêu thương ông bà, cha mẹ (Trả lời trong từ 3 - 5 câu).
Rút ra bài học từ sự thức tỉnh muộn màng của nhân vật trữ tình
- Nối nuối tiếc, ân hận: nuối tiếc vì đã không hiểu được thời gian qua mau, bà đã già nên không trân trọng khi ở bên bà; ân hận vì khi trưởng thành đã không còn bà nữa
- Cách yêu thương:
+ Trân trọng những ngày tháng ở bên ông bà, cha mẹ.
+ Luôn lắng nghe lời dạy bảo của ông bà, cha mẹ.
+ Quan tâm, yêu thương ông bà, cha mẹ bằng hành động, lời nói cụ thể: nói năng lễ phép, chăm sóc…
+…
Giải thích:
Học sinh có thể tùy biến lập luận, đảm bảo cấu trúc ngắn gọn và chân thành
Thông điệp (của văn bản) là ý tưởng quan trọng nhất, là bài học, cách ứng xử mà tác giả muốn gửi đến người đọc.
Link tham khảo: Thông điệp là gì?
Danh sách bình luận