Đọc văn bản dưới đây và trả lời các câu hỏi:
DẤU CHÂN (Nguyễn Quang Sáng(1))
(Tóm lược phần đầu: Người mẹ là một cô giáo trẻ làm hiệu trưởng của một ngôi trường ở quê nội của con. Cô có thói quen viết nhật ký cho con, một cậu bé 4 tuổi rất dễ thương. Trong những trang nhật kí ấy là những câu chuyện cuộc sống quanh mình lúc bấy giờ. Câu chuyện được kể dưới đây là vào ngày hôm khi đi làm về, cô thấy nhiều người đào bới trong vườn nhà mình).
Cô gái và người đàn ông đào được, hai người lột lấy cái khăn buộc qua đầu, lau đi lau lại cái vật quý. Nhìn rõ, mẹ thấy đó là hai viên gạch. Đúng là hai viên gạch, gạch dùng để lót sân, hình chữ nhật, làm bằng đất sét, đem nung. Có gì mà họ phải tốn công sức và vui mừng đến vậy! Mẹ bước lại gần hơn.
Một người bảo:
- Đem xuống nước rửa cho sạch đất đi!
Một người đứng bên khoát tay:
- Không được! Lay khan ướt mà lau!
Rồi hai người lột khăn mình, đến mé hố bom, nhúng khăn, hai người lau đi lau lại thật cần thận. Người đàn ông và cô gái, sau khi lau hai viên gạch hết đất trao cho người già nhất:
- Đây nè, bác Bảy, đúng rồi!
Bác Bảy, một ông lão độ hơn bảy mươi, nhưng hãy còn rắn rỏi, lão mặc quần đùi theo kiểu xưa dài đến tận gối, mình trần nhễ nhại mồ hôi, chòm râu bạc, đầu bịt khăn khấc (2), nhìn hai viên gạch hồi lâu, lão bỗng đưa bàn tay gầy guộc lên bụm mặt, khóc rưng rức. Thấy lạ, con hỏi mẹ nhưng mẹ không để ý đến câu hỏi của con. Mẹ bồng con bước gần lại, đứng bên cạnh cô gái.
Ông lão khóc không lâu, ông lau nước mắt bằng hai ngón tay, ông cầm hai viên gạch, lật ngửa, hai viên gạch trước mặt mọi người:
- Các cháu xem, - Giọng ông không nghẹn nhưng xúc động - đúng là dấu chân của chú Ba quận ủy.
Đến lúc ấy, mẹ mới nhìn thấy rõ, trên mặt của hai viên gạch còn hằn lại đường nét của hai bàn chân, dấu chân hằn xuống không sâu lắm - mẹ không thể nói chính xác là bao nhiêu ly - nhưng dấu chân hằn xuống hai viên gạch trông thật rõ. Cả hình dáng của bàn chân: cái gót sau, các mép chân, mặt trước của bàn chân, và cả năm ngón. Không thật sâu, thật rõ nhưng mẹ hãy còn nhìn thấy những đường chỉ của bàn chân.
- Các cháu! - Ông Bảy nhìn người đứng chung quanh như nhìn một đàn con trước khi nói:
- Từ năm 1954 đến 1968, mười bốn năm. Ở đây, bao nhiêu người bị bắt, bị tù đày, bị bắn, bị đưa lên máy chém; bao nhiêu cơ sở bị đánh bật ra ngoai. Chú Ba, mười bốn nam vẫn đứng, vẫn trụ lại ở đất này để nam quần chúng, dựng phong trao. Suốt bao nhiêu năm, từ 1954 đến ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, chỗ này, chợ quận này, mới thoát ra khỏi vòng kềm kẹp (3) và rào kẽm gai của bọn chúng. Ban đêm, chú Ba đi hoạt động, chú tìm đến từng nhà, từng cơ sở. Ban ngày thì chú trở về hầm bí mật. Nhờ đó mà dù cho Mỹ có đồ quân, có xây căn cứ ở đất này, dân ở đây vẫn tin, ở đây, còn có chú Ba, còn có Cách mạng. Hôm chú đào hầm bí mật, chú đến hỏi bác xin hai viên gạch. Bác lựa hai viên gạch nguyên, chắc trước thềm nhà bác, bác cạy lên, trao cho chú. Xuống hầm bí mật, chú ngồi, chỉ ngồi thôi. Chú ngồi trên cái ghế còn hai viên gạch này chú dùng để đặt hai bàn chân. Đất ở xứ này cận sông đào xuống, đất ẩm ướt lắm, chân mà để dưới đất lâu ngày sẽ bị bịnh(4) thấp.
Mười bốn năm, bác già, còn nhớ gì đến hai viên gạch? Mà có gì đáng để cho bác nhớ. Đến năm Mậu Thân 68 chú Ba thoát lên mặt hầm, làm chính ủy mặt trận cánh Nam đánh vào Sài Gòn. Chú đến nói với bác:
- Bác Bảy à! Lần này thì cháu thoát hầm bí mật. Nếu cháu không trở về, sau này bác nhớ moi hầm của cháu, giữ hai viên gạch lại.
Nghe lời từ giã của chú, bác xót xa, bác cắt ngang rồi nạt chú:
- Miệng ăn mắm, ăn muối, nói tầm phào!
Chú không giận mà cười:
- Hai viên gạch đó ...
Bác không để chú nói hết lời, bác lại cắt:
- Mày tưởng tao tiếc hai viên gạch đó lắm sau Ba?
- Dạ, cháu không phải nói vậy, mà hồi nãy, trước khi lên hầm, cháu bấm đèn pin, cháu thấy mười bốn năm, mà ngày nào cũng như ngày nào, cháu cũng đặt hai bàn chân lên hai viên gạch, nên hai viên gạch còn lại dấu vết của cháu ....
Con yêu! Lúc mẹ nghe kể, mẹ nghĩ: Mười bốn năm, sức mạnh của thời gian trong đôi chân đã để lại hai viên gạch này: dấu chân, dấu chân người chiến sĩ cách mạng.
Ông lão thận trọng trao hai viên gạch lại cô gái. Mẹ biết, cô gái ấy là cán bộ tuyên huấn của quận, cô đang lãnh trách nhiệm xây nhà truyền thống.
Cô kéo chiếc khăn rằn(5) đang đội gói lấy hai viên gạch.
[ ... ]
(Nguyễn Quang Sáng, Tuyển tập truyện ngắn đặc sắc, NXB Văn hóa - Văn nghệ TP Hồ Chí Minh)
Xác định ngôi kể của người kể chuyện
Xác định ngôi kể của người kể chuyện
Chú ý đại từ xưng hô và cách người kể dẫn dắt câu chuyện để xác định ngôi kể.
Ngôi kể thứ nhất
Giải thích:
Người kể chuyện xưng là “mẹ”, kể lại câu chuyện cho “con” nghe qua những câu như: “mẹ thấy”, “mẹ bước lại gần hơn”, “con hỏi mẹ”…
Ngôi kể thứ nhất, khi tự xưng “tôi”, người kể có thể trực tiếp kể ra những gì mình nghe, mình thấy, mình trải qua, có thể trực tiếp nói ra những cảm tưởng, ý nghĩ của mình.
Link tham khảo: Ngôi kể và tác dụng của việc thay đổi ngôi kể
Chỉ ra đề tài của văn bản
Chỉ ra đề tài của văn bản
Đọc kĩ nội dung văn bản, xác định vấn đề chính mà tác giả muốn nói tới.
Đề tài: Ca ngợi người chiến sĩ cách mạng và cuộc kháng chiến gian khổ, bền bỉ của nhân dân miền Nam trong những năm chống Mỹ, thể hiện qua hình ảnh dấu chân in trên hai viên gạch.
Giải thích:
Toàn bộ câu chuyện xoay quanh hai viên gạch có in dấu chân của chú Ba quận ủy – một cán bộ cách mạng đã sống, hoạt động bí mật suốt mười bốn năm.
- Đề tài là lĩnh vực đời sống được nhà văn nhận thức, lựa chọn, khái quát, bình giá và thể hiện trong văn bản. Việc lựa chọn đề tài bước đầu bộc lộ khuynh hướng và ý đồ sáng tác của tác giả.
- Một số ví dụ về đề tài:
+ Đề tài của truyện ngắn Lão Hạc (Nam Cao) là người nông dân Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám.
+ Đề tài của Truyện Kiều (Nguyễn Du) là cuộc đời và số phận bất hạnh của người phụ nữ trong bối cảnh xã hội phong kiến thối nát.
- Cách xác định đề tài: Căn cứ vào nội dung văn bản để xác định văn bản đang đề cập tới khía cạnh, vấn đề nào của đời sống.
Link tham khảo: Đề tài (Từ điển tiếng Việt)
Nhân vật xuất hiện qua lời kể của bác Bảy trong văn bản “Dấu chân” là ai?
Nhân vật xuất hiện qua lời kể của bác Bảy trong văn bản “Dấu chân” là ai?
Chú ý nhân vật xuất hiện qua lời kể của bác Bảy
Nhân vật xuất hiện qua lời kể của bác Bảy trong văn bản “Dấu chân” là chú Ba quận ủy
Giải thích:
Bác Bảy kể lại cuộc sống và hoạt động bí mật của chú Ba trong suốt mười bốn năm kháng chiến.
- Truyện ngắn là tác phẩm văn xuôi cỡ nhỏ, ít nhân vật, ít sự kiện phức tạp; cốt truyện thường không chia thành nhiều tuyến; chi tiết cô đúc; lời văn mang nhiều ẩn ý;…
- Truyện ngắn thường phản ánh một “khoảnh khắc”, một tình huống độc đáo, một sự kiện gây ấn tượng mạnh, có ý nghĩa nhất trong cuộc đời nhân vật.
- Tính cách nhân vật là những đặc điểm riêng tương đối ổn định của nhân vật, được bộc lộ qua mọi hành động, cách ứng xử, cảm xúc, suy nghĩ,… Tính cách nhân vật còn được thể hiện qua các mối quan hệ, qua lời kể và suy nghĩ của nhân vật khác.
Link tham khảo: Nhân vật và tính cách nhân vật trong truyện
Xác định quan hệ ý nghĩa giữa các vế trong câu ghép sau và cho biết các vế câu đc nối với nhau bằng cách nào: “Lúc đó, trên tay mẹ, con cứ nhìn theo hai viên gạch đc gói trong chiếc khăn, mắt con tò mò, thơ ngây”
Xác định quan hệ ý nghĩa giữa các vế trong câu ghép sau và cho biết các vế câu đc nối với nhau bằng cách nào: “Lúc đó, trên tay mẹ, con cứ nhìn theo hai viên gạch đc gói trong chiếc khăn, mắt con tò mò, thơ ngây”
Tách các vế câu, xác định nội dung từng vế rồi tìm mối quan hệ ý nghĩa giữa chúng.
- Vế 1: "Con cứ nhìn theo hai viên gạch được gói trong chiếc khăn"
- Vế 2: "Mắt con tò mò, thơ ngây"
→ Quan hệ ý giữa các vế: Bổ sung ý nghĩa cho nhau. Vế sau làm rõ thêm tâm trạng, cảm xúc khi hành động ở vế trước xảy ra.
→ Cách nối: Hai vế câu được nối bằng dấu phẩy (,), đây là cách nối không dùng từ nối, chỉ ngắt nhẹ để liệt kê hành động và cảm xúc.
Giải thích:
Vế thứ nhất nói về hành động “nhìn theo”, còn vế thứ hai bổ sung đặc điểm ánh mắt “tò mò, thơ ngây”, giúp người đọc hình dung rõ hơn tâm trạng của đứa trẻ.
- Câu ghép là câu có từ hai cụm chủ ngữ – vị ngữ nòng cốt trở lên, mỗi cụm chủ ngữ – vị ngữ được gọi là một vế câu.
- Phân loại câu ghép: câu ghép đẳng lập, câu ghép chính phụ
- Mối quan hệ giữa các vế trong câu ghép:
+ Quan hệ nguyên nhân và kết quả
+ Quan hệ giả thiết – kết quả
+ Quan hệ tương phản
+ Quan hệ mục đích
+ Quan hệ tăng tiến
Link tham khảo: Câu ghép là gì? Phân loại và mối quan hệ giữa các vế trong câu ghép
Văn bản "Dấu chân" của Nguyễn Quang Sáng gửi đến chúng ta thông điệp gì? Thông điệp đó có ý nghĩa như thế nào đối với cuộc sống của em?
Văn bản "Dấu chân" của Nguyễn Quang Sáng gửi đến chúng ta thông điệp gì? Thông điệp đó có ý nghĩa như thế nào đối với cuộc sống của em?
Từ nội dung và ý nghĩa của câu chuyện, rút ra thông điệp phù hợp rồi liên hệ bản thân.
- Thông điệp: Ca ngợi sự hy sinh thầm lặng của người cha và tình cảm gia đình thiêng liêng.
- Ý nghĩa: Nhắc em biết ơn cha mẹ, trân trọng tình thân và sống yêu thương hơn.
Giải thích:
Hai viên gạch in dấu chân không chỉ là kỉ vật bình thường mà còn là biểu tượng của sự bền bỉ, lòng yêu nước và tinh thần cách mạng bất khuất.
Thông điệp (của văn bản) là ý tưởng quan trọng nhất, là bài học, cách ứng xử mà tác giả muốn gửi đến người đọc.
Link tham khảo: Thông điệp là gì?
Danh sách bình luận